BAZA WIEDZY / PRAWO ZBIOROWE
Związek zawodowy daje ludziom pracy wspólną reprezentację, a pracodawcy partnera do ustalania warunków zatrudnienia. Skutki prawne wynikają jednak z konkretnych przepisów, prawidłowo zawartych dokumentów i ich rzeczywistego wykonywania.
Stan weryfikacji: Podstawą jest ustawa z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 549. Poniżej znajdują się komentarz do wszystkich rozdziałów oraz pełny tekst źródłowy. Przy przepisach wskazujemy artykuły i urzędowe źródła.
Jaki tekst ustawy obowiązuje we wrześniu 2026 roku?
Najnowszy odnaleziony w urzędowym rejestrze tekst jednolity ogłoszono 22 kwietnia 2026 r. Obwieszczenie z 17 kwietnia uwzględnia stan prawny na 9 kwietnia 2026 r., w tym zmiany wprowadzone ustawą o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych. Sprawdzenie relacji aktu w rejestrze Sejmu 27 września 2026 r. nie wykazało późniejszej nowelizacji ustawy o związkach zawodowych.
Tekst jednolity porządkuje obowiązujące przepisy. Nie oznacza uchwalenia od nowa całej ustawy. Dla zdarzenia sprzed nowelizacji trzeba sprawdzić przepisy obowiązujące w dniu tego zdarzenia i regulacje przejściowe. Źródła: Dz.U. 2026 poz. 549 oraz metryka ustawy i historia zmian.
Kto może należeć do związku i kogo związek reprezentuje?
Artykuły 1–11 określają podstawy działania związku. Jest on dobrowolną, samorządną i niezależną organizacją ludzi pracy. Niezależność dotyczy również pracodawcy. Związek nie powinien pełnić roli podmiotu, który wyłącznie potwierdza decyzje przygotowane przez firmę.
Prawo tworzenia związku i wstępowania do niego przysługuje osobom wykonującym pracę zarobkową. Ustawa obejmuje pracowników, ale również osoby pracujące odpłatnie na innej podstawie, jeżeli nie zatrudniają do tego rodzaju pracy innych osób i mają związane z pracą prawa i interesy, które mogą być reprezentowane i bronione przez związek. Dlatego zleceniobiorca, a w odpowiednich warunkach również osoba prowadząca jednoosobową działalność, może korzystać z praw związkowych. Nie wystarcza sama etykieta „B2B”; trzeba spełnić definicję z art. 1¹ pkt 1.
Artykuł 2 odrębnie reguluje sytuację m.in. emerytów, rencistów, bezrobotnych, wolontariuszy i osób odbywających nieodpłatne staże. Nie należy utożsamiać prawa przystąpienia do istniejącego związku z prawem jego założenia w każdej z tych sytuacji. Dla określonych służb działają przepisy szczególne.
W sprawach zbiorowych związek reprezentuje osoby wykonujące pracę zarobkową niezależnie od ich członkostwa. W sprawach indywidualnych reprezentuje członków; na wniosek osoby niezrzeszonej może podjąć się obrony jej praw. Członkostwo, brak członkostwa i pełnienie funkcji związkowej nie mogą być przyczyną nierównego traktowania w zatrudnieniu. Artykuł 3 obejmuje także ochronę osób pracujących na innej podstawie niż stosunek pracy.
Przykład: uzgodnione zasady premiowania mogą obejmować całą grupę pracowników wskazaną w regulaminie, a nie tylko członków związku. Reprezentowanie konkretnej osoby w jej sporze o premię wymaga natomiast ustalenia podstaw indywidualnej reprezentacji. Podstawa: art. 1–8 ustawy.
Jak powstaje związek zawodowy?
Nowy związek tworzy uchwała co najmniej 10 osób uprawnionych do jego założenia. Założyciele uchwalają statut i wybierają komitet założycielski liczący od 3 do 7 osób. Wniosek o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym trzeba złożyć w ciągu 30 dni od założenia związku; bezskuteczny upływ tego terminu powoduje utratę mocy uchwały o utworzeniu.
Statut określa m.in. nazwę, zakres działania, cele, zasady członkostwa, strukturę, organy oraz reprezentację. Osobowość prawna związku i jednostek wskazanych w statucie wiąże się z rejestracją zgodnie z art. 15. Zmianę statutu należy zgłosić sądowi w ciągu 30 dni. Artykuł 17 określa przesłanki wykreślenia, w tym utrzymywanie się liczby członków poniżej 10 przez okres dłuższy niż 3 miesiące.
Utworzenie jednostki istniejącego związku należy oceniać według ustawy i jego statutu. Nie jest to w każdym przypadku zakładanie nowego, odrębnego związku. Weryfikacja powinna obejmować pełną nazwę organizacji, właściwą jednostkę i umocowanie podpisujących. Podstawa: art. 12–17; art. 18 jest uchylony.
Co związek może robić na poziomie krajowym i w zakładzie?
Artykuły 19–20 przyznają organizacjom reprezentatywnym w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego uprawnienia do opiniowania projektów prawa oraz występowania o wydanie lub zmianę przepisów. Zwykły termin na opinię wynosi co najmniej 30 dni, a skrócenie do 21 dni wymaga ważnego interesu publicznego i szczególnego uzasadnienia. Artykuł 19¹ dotyczy także dokumentów konsultacyjnych i projektów aktów Unii Europejskiej. Nie każda organizacja zakładowa uzyskuje automatycznie wszystkie te uprawnienia.
Artykuł 21 przewiduje prowadzenie rokowań i zawieranie układów oraz innych porozumień na zasadach odrębnych przepisów. Artykuły 23 i 26 dotyczą kontroli przestrzegania prawa pracy, bezpieczeństwa pracy i reprezentowania interesów zatrudnionych. Kontrola związkowa nie zastępuje uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy ani sądu. Artykuł 22 jest uchylony.
Ustawa pozwala związkom prowadzić działalność gospodarczą, lecz jej dochód ma służyć zadaniom statutowym i nie może być dzielony między członków. Artykuł 24 odsyła też do zwolnień podatkowych przewidzianych dla stowarzyszeń; nie ustanawia zwolnienia wszystkich transakcji pracodawcy. Artykuł 11¹ reguluje szczególną dotację na składki do organizacji międzynarodowych, a nie powszechne finansowanie każdego związku. Podstawa: art. 19–25.
Dziesięciu członków a reprezentatywność: dwa różne warunki
Uprawnienia zakładowej organizacji związkowej przysługują organizacji zrzeszającej co najmniej 10 kwalifikowanych członków. Wlicza się pracowników danego pracodawcy oraz inne osoby wykonujące pracę zarobkową, które świadczą na jego rzecz pracę przez co najmniej 6 miesięcy. Ten sześciomiesięczny warunek z art. 25¹ ust. 1 pkt 2 nie oznacza, że pracownik musi czekać 6 miesięcy, aby zostać uwzględniony na tej podstawie.
Organizacja przekazuje informację o liczebności według stanu na 30 czerwca i 31 grudnia, do 10. dnia następnego miesiąca. Nowa organizacja przekazuje pierwszą informację w ciągu 2 miesięcy od utworzenia, a następnie wykonuje także zwykły obowiązek półroczny. Niewykonanie obowiązku w terminie powoduje brak uprawnień zakładowych do czasu jego wykonania.
Pracodawca lub inna organizacja może wnieść pisemne zastrzeżenie do liczebności w ciągu 30 dni od otrzymania informacji. Wówczas organizacja objęta zastrzeżeniem powinna wystąpić do sądu pracy w ustawowym terminie 30 dni. Ustawa ogranicza dostęp do danych ujawniających przynależność związkową w tym postępowaniu. Mechanizm kontroli liczebności nie daje pracodawcy nieograniczonego prawa do list członków.
Reprezentatywność zakładowa z art. 25³ to osobne zagadnienie. Podstawowe progi wynoszą 8% dla organizacji należących do struktur określonych w ustawie albo 15% w pozostałym wariancie. Jeżeli żadna organizacja nie spełnia tych warunków, znaczenie ma organizacja największa. Przy liczeniu reprezentatywności obowiązują odrębne reguły co najmniej sześciomiesięcznego członkostwa i zatrudnienia przed rozpoczęciem rokowań lub uzgodnień. Dla organizacji ponadzakładowych art. 25² przewiduje własne kryteria.
Organizacja międzyzakładowa działa na zasadach art. 34–34². Przy progu z art. 25¹ uwzględnia się kwalifikowanych członków zatrudnionych u wszystkich pracodawców objętych jej działaniem. Nie można więc automatycznie wymagać dziesięciu członków u każdego z nich. Zakres działania, rozliczanie kosztów i ochrona działaczy wymagają sprawdzenia odrębnych przepisów. Podstawa: art. 25¹–25³ i art. 34–34².
Informacja, konsultacja i uzgodnienie nie oznaczają tego samego
Artykuł 28 zobowiązuje pracodawcę do udzielenia, na wniosek, informacji niezbędnych do działalności związkowej w ciągu 30 dni. Chodzi m.in. o warunki pracy, zasady wynagradzania, sytuację ekonomiczną związaną z zatrudnieniem oraz planowane istotne zmiany. Zakres żądania trzeba powiązać z działalnością związku.
Artykuł 27 przewiduje uzgodnienie zasad wykorzystania zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i przyznawania świadczeń oraz regulaminów nagród i premiowania. Dla regulaminu wynagradzania dodatkową podstawą jest art. 77² Kodeksu pracy. Regulamin wynagradzania zasadniczo wchodzi w życie po 2 tygodniach od podania go do wiadomości pracowników.
Przy wielu organizacjach art. 30 przewiduje wspólnie uzgodnione stanowisko. Jego ust. 6–7 ustanawiają szczególną procedurę dla wymienionych dokumentów: brak odpowiedniego wspólnego stanowiska w ciągu 30 dni może pozwolić pracodawcy ustalić dokument po rozpatrzeniu stanowisk odrębnych. Trzeba jednak zbadać reprezentatywność, próg 5% pracowników oraz układ organizacji. Wspólnie uzgodniony sprzeciw nie jest brakiem wspólnego stanowiska. Nie jest to ogólna zasada, że każdy brak odpowiedzi związku oznacza zgodę na wszystko.
Przykład: podpisanie regulaminu benefitów przez jedną organizację nie wystarcza do oceny, czy prawidłowo przeprowadzono procedurę u pracodawcy, u którego działają także inne związki. Najpierw ustala się, jaki to dokument, jakie organizacje mają uprawnienia i jaki tryb uzgodnienia znajduje zastosowanie.
Przy przejściu zakładu pracy art. 26¹ wymaga informacji przekazanych co najmniej 30 dni wcześniej. Planowane działania dotyczące warunków zatrudnienia mogą wymagać negocjacji. Artykuł 29 określa natomiast tryb badań zagrożeń dla życia i zdrowia: pracodawca ma 14 dni na stanowisko, a dalsza procedura obejmuje powiadomienia i udział inspektora pracy. Podstawa: art. 26–30 oraz Kodeks pracy, art. 77².
Nowe prawo dostępu do zakładu: art. 28¹
Pracodawca zapewnia określonym w ustawie przedstawicielom związkowym, którzy nie są przez niego zatrudnieni, dostęp do zakładu lub innego wyznaczonego miejsca pracy. Cel dostępu jest konkretny: rokowania nad zakładowym układem, przygotowanie rokowań albo okresowa ocena przestrzegania układu.
Uprawnienie dotyczy przedstawicieli organizacji zakładowej obejmującej pracodawcę albo związku, którego członkowie wykonują na jego rzecz pracę zarobkową. Jednocześnie może korzystać z niego najwyżej 5 osób. Muszą przestrzegać przepisów wewnętrznych, a dostęp nie może utrudniać należytego wykonywania pracy. Nie jest to nieograniczony wstęp dowolnej osoby na dowolny teren firmy. Podstawa: art. 28¹, dodany nowelizacją obowiązującą od 13 grudnia 2025 r.
Zwolnienia od pracy i szczególna ochrona działaczy
Artykuły 25 i 31 rozróżniają wykonywanie funkcji poza zakładem, zwolnienie na okres kadencji oraz doraźne czynności związkowe. Zakres zwolnienia kadencyjnego zależy od liczby członków zatrudnionych przez pracodawcę: poniżej 150 jest to miesięczna pula godzin odpowiadająca tej liczbie, przy 150–500 jedno pełne zwolnienie, przy 501–1000 dwa, przy 1001–2000 trzy, a następnie kolejne według ustawy. Wynagrodzenie lub świadczenie pieniężne przy zwolnieniu kadencyjnym zależy także od właściwego wniosku zarządu.
Doraźna czynność musi wynikać z funkcji związkowej i nie móc być wykonana w czasie wolnym. Ustawa reguluje także zwolnienia osób niebędących pracownikami; takie zwolnienie nie przedłuża automatycznie umowy określającej termin wykonania pracy.
Szczególna ochrona z art. 32 nie przysługuje każdemu członkowi związku z samego faktu członkostwa. Znaczenie mają wskazanie właściwego organu, funkcja, ustawowe limity i okres ochrony. Co do zasady pracodawca potrzebuje zgody zarządu na wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku prawnego z osobą chronioną oraz jednostronne pogorszenie warunków. Ustawa przewiduje wyjątki, w tym upadłość, likwidację i przypadki określone w odrębnych przepisach.
Termin stanowiska związku wynosi 14 dni roboczych przy zamiarze wypowiedzenia lub jednostronnej zmiany oraz 7 dni roboczych przy zamiarze rozwiązania stosunku prawnego. Bezskuteczny upływ tych terminów oznacza zgodę. To szczególny skutek przypisany tej procedurze, którego nie wolno przenosić na inne uzgodnienia.
Dla chronionej osoby niebędącej pracownikiem art. 32 ust. 1³–1⁴ określa rekompensatę i sposób obliczenia jej podstawy; możliwe jest dochodzenie roszczeń przewyższających rekompensatę. Zasady ochrony po upływie okresu wskazanego uchwałą, ochrony założycieli i osób pełniących funkcje poza organizacją zakładową różnią się między sobą. Podstawa: art. 31–32.
Praktyczne warunki działania uzupełniają art. 33 i 33¹: pomieszczenia i urządzenia na warunkach umowy lub układu oraz pobieranie składek na pisemny wniosek związku i za pisemną zgodą osoby. Zgoda na składkę związkową nie jest zgodą na dowolne inne potrącenia.
Czy układ zbiorowy jest „nadrzędny”, gdy jest korzystniejszy?
Układ zbiorowy może ustanawiać korzystniejsze warunki zatrudnienia, lecz nie stoi ponad każdą ustawą. Ustawa o związkach zawodowych tworzy podstawy reprezentacji i działania związku. Hierarchię źródeł prawa pracy i działanie zasady korzystności odczytuje się również z art. 9 i 18 Kodeksu pracy oraz ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych.
Artykuł 9 Kodeksu pracy zalicza do prawa pracy układy, inne oparte na ustawie porozumienia, regulaminy i statuty określające prawa oraz obowiązki stron stosunku pracy. Układy i regulaminy nie mogą być mniej korzystne niż przepisy ustaw i aktów wykonawczych; regulaminy nie mogą być mniej korzystne niż układy i porozumienia. Artykuł 18 chroni pracownika także na poziomie indywidualnej umowy: mniej korzystne postanowienie zostaje zastąpione właściwym przepisem prawa pracy. Należy uwzględnić również zakaz nierównego traktowania.
Artykuł 16 ust. 4 ustawy o układach przewiduje zastąpienie dotychczasowych warunków korzystniejszymi postanowieniami układu z mocy prawa. Pogorszenie warunków wymaga odrębnego trybu; dla pracowników i niepracowników ustawa przewiduje różne rozwiązania. Ustęp 7 określa nieważność postanowień mniej korzystnych niż wskazane przepisy ustawowe i wykonawcze. Artykuł 17 chroni relację między układem zakładowym a obejmującym dane osoby układem ponadzakładowym.
Przykład: dodatkowe dni płatnego zwolnienia lub korzystniej określona premia mogą realnie zwiększać uprawnienia. Nie wynika z tego uprawnienie do pominięcia obowiązkowej składki, podatku albo wymaganej pieniężnej wypłaty wynagrodzenia. Wyższa kwota netto sama w sobie nie rozstrzyga zgodności wszystkich elementów programu z prawem.
Artykuł 86 § 2 Kodeksu pracy dopuszcza częściowe spełnienie wynagrodzenia w innej formie niż pieniężna tylko wtedy, gdy przewidują to ustawowe przepisy prawa pracy lub układ zbiorowy. Sam regulamin benefitów nie zastępuje tej podstawy. Najpierw trzeba ustalić, czy badane świadczenie jest wynagrodzeniem, innym świadczeniem związanym z pracą, zakupem usługi czy potrąceniem. W przypadku zlecenia trzeba osobno zbadać przepisy dotyczące tej podstawy zatrudnienia. Źródła: Kodeks pracy, art. 9, 18, 77² i 86; ustawa o układach, art. 16–17.
Co zmieniła ustawa o układach z 2025 roku?
Od 13 grudnia 2025 r. podstawowym odrębnym aktem jest ustawa z 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych. Nie należy opisywać nowych czynności wyłącznie na podstawie uchylonego działu XI Kodeksu pracy. Dawne układy nie wygasły jednak automatycznie: trzeba zastosować art. 51 i właściwe przepisy przejściowe.
W komunikacie z 24 września 2026 r. ministerstwo wskazuje, że Krajowa Ewidencja Układów Zbiorowych Pracy nie została jeszcze utworzona. W okresie przejściowym stosuje się elektroniczne zgłoszenia według art. 52. Ustalenie skuteczności nowego układu, protokołu lub wstąpienia wymaga sprawdzenia konkretnej czynności, daty, właściwego trybu i zgłoszenia. Samo potwierdzenie zgłoszenia nie jest certyfikatem legalności wszystkich rozwiązań: art. 32 ust. 1 wyraźnie oddziela ewidencję od weryfikowania zgodności treści z prawem pracy.
Źródła: ustawa, w szczególności art. 16, 22, 32, 34 i 51–53; komunikat Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Odpowiedzialność i końcowe przepisy ustawy
Artykuł 35 przewiduje odpowiedzialność za wymienione naruszenia, m.in. utrudnianie utworzenia związku, przeszkadzanie legalnej działalności, dyskryminację związkową i niewykonywanie określonych obowiązków. Obejmuje także naruszenia związane z dostępem do zakładu i przestrzeganiem wewnętrznych przepisów przy korzystaniu z niego. Ustawa przewiduje również odpowiedzialność osób pełniących funkcje związkowe, m.in. za wskazane naruszenia obowiązków i nierzetelne informacje o liczebności. Dla każdego zarzutu trzeba ustalić właściwy punkt przepisu, sprawcę oraz przesłanki odpowiedzialności.
Artykuł 36 określa sądowy tryb reagowania na działalność organu związku sprzeczną z ustawą, obejmujący najpierw wezwanie do dostosowania działalności. Artykuł 37 odsyła spory zbiorowe do odrębnej ustawy, a art. 38 reguluje odpowiednie stosowanie przepisów do organizacji międzyzwiązkowych. Artykuł 39 jest uchylony; art. 40–45 i 47 pominięto w urzędowym tekście jednolitym jako przepisy zmieniające. Artykuły 46, 48 i 49 mają znaczenie przejściowe i historyczne. Nie są nowym obowiązkiem rejestracyjnym w 2026 r. Podstawa: art. 35–49.
Jak sprawdzić dokumenty u konkretnego pracodawcy?
- Strony i umocowanie: pełna nazwa pracodawcy i związku, statut, właściwa jednostka, uchwały oraz reprezentacja.
- Uprawnienia: zakres działania organizacji, wymagane informacje o liczebności, doręczenia i reprezentatywność, jeżeli jest potrzebna.
- Treść: kompletny układ z protokołami, regulaminy i indywidualne umowy; krąg osób objętych każdym dokumentem.
- Skuteczność: przebieg rokowań i uzgodnień, zgłoszenia, ogłoszenie dokumentów oraz daty wejścia w życie.
- Wykonanie: rzeczywiste świadczenia, zgody i potrącenia, wypłaty, dokumentacja rozliczeń oraz osobna ocena podatków i składek.
Dokumentacja związkowa może stanowić istotną część prawidłowo zorganizowanego procesu. Nie daje automatycznego zwolnienia z odpowiedzialności podatkowej, składkowej, karnej ani karnej skarbowej. Ocena konkretnego rozwiązania wymaga zestawienia przepisów z jego wykonaniem. Ten komentarz objaśnia ustawę; nie stanowi wyniku audytu konkretnej firmy ani decyzji certyfikacyjnej.
Zobacz również: zlecenie, outsourcing i podstawy wynagradzania oraz pozostałe materiały Bazy wiedzy KIKB.
Pełny tekst ustawy i źródła
Otwórz urzędowy PDF: Dz.U. 2026 poz. 549 — 15 stron. Poniższy odpis tekstowy obejmuje cały dokument, łącznie z obwieszczeniem i przypisami. Zachowano oznaczenia przepisów z ekstrakcji; zapis w nawiasie kwadratowym oznacza numer dodany, np. art. 25[1] to art. 25¹. Przy cytowaniu rozstrzygający jest obraz urzędowej publikacji.
Rozwiń pełny tekst ustawy (15 stron)
©Kancelaria Sejmu s. 1/15
Dz. U. 2026 poz. 549
O B W IE S Z CZ E N I E
M AR S ZA ŁK A S EJ MU RZ E C ZY PO S PO LI T EJ PO L SK I EJ
z dnia 17 kwietnia 2026 r.
w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o związkach zawodowych
1. Na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych
aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy
z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 440), z uwzględnieniem stanu prawnego na dzień
9 kwietnia 2026 r. oraz zmian wprowadzonych ustawą z dnia 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumie-
niach zbiorowych (Dz. U. poz. 1661).
2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje art. 58 ustawy z dnia 5 listo-
pada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz. U. poz. 1661), który stanowi:
„Art. 58. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 41 pkt 2, który wchodzi
w życie z dniem 29 listopada 2025 r.”.
Marszałek Sejmu: W. Czarzasty
2026-04-23
Dziennik Ustaw –2– Poz. 549
Załącznik do obwieszczenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej
Polskiej z dnia 17 kwietnia 2026 r. (Dz. U. poz. 549)
US T AW A
z dnia 23 maja 1991 r.
o związkach zawodowych
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1. 1. Związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania
i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych.
2. Związek zawodowy jest niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej
i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji.
3. Organy państwowe, samorządu terytorialnego i pracodawcy obowiązani są traktować jednakowo wszystkie związki
zawodowe.
Art. 1[1]. Ilekroć w ustawie jest mowa o:
1) osobie wykonującej pracę zarobkową – należy przez to rozumieć pracownika lub osobę świadczącą pracę za wynagro-
dzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli nie zatrudnia do tego rodzaju pracy innych osób, niezależnie od
podstawy zatrudnienia, oraz ma takie prawa i interesy związane z wykonywaniem pracy, które mogą być reprezento-
wane i bronione przez związek zawodowy;
2) pracodawcy – należy przez to rozumieć pracodawcę w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks
pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, 807, 1423 i 1661 oraz z 2026 r. poz. 25 i 473), a także osobę fizyczną, osobę prawną
lub jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną i do której stosuje się
odpowiednio przepisy o osobach prawnych, jeżeli zatrudniają one inną niż pracownik osobę wykonującą pracę zarobkową;
3) pracowniku – należy przez to rozumieć osobę, o której mowa w art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
Art. 2. 1. Prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych przysługuje osobom wykonującym pracę zarobkową.
2. (utracił moc)1)
3. Przejście na emeryturę lub rentę nie pozbawia osób, o których mowa w ust. 1, prawa przynależności i wstępowania
do związków zawodowych.
4. Osoby bezrobotne w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu zachowują prawo przynależności do związków zawodo-
wych, a jeśli nie są członkami związków zawodowych, mają prawo wstępowania do związków zawodowych w przypadkach
i na warunkach określonych statutami związków.
4[1]. Wolontariuszom, stażystom i innym osobom, które świadczą osobiście pracę bez wynagrodzenia, przysługuje
prawo wstępowania do związków zawodowych w przypadkach i na warunkach określonych statutami związków.
5. Prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych działających u pracodawców przysługuje również osobom
skierowanym do tych pracodawców w celu odbycia służby zastępczej. Do tych osób stosuje się odpowiednio przepisy ustawy
dotyczące osób wykonujących pracę zarobkową.
6. Do praw związkowych funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej
oraz strażaków Państwowej Straży Pożarnej, a także pracowników Najwyższej Izby Kontroli stosuje się odpowiednio prze-
pisy ustawy, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z odrębnych ustaw.
7. Przepisy ustawy dotyczące pracowników stosuje się odpowiednio do funkcjonariuszy.
Art. 3. 1. Zakazuje się nierównego traktowania w zatrudnieniu osób, o których mowa w art. 2 ust. 1 i 3–6, z powodu
przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej, którego skut-
kiem jest w szczególności:
1) odmowa nawiązania lub rozwiązanie stosunku prawnego,
1)
Z dniem 12 czerwca 2015 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2015 r. sygn. akt K 1/13 (Dz. U. poz. 791).
2026-04-23
Dziennik Ustaw –3– Poz. 549
2) niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę zarobkową lub innych warunków zatrudnienia albo pominięcie
przy awansowaniu lub przyznawaniu innych świadczeń związanych z pracą zarobkową,
3) pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe
– chyba że pracodawca udowodni, że kierował się obiektywnymi powodami.
2. W sprawach dotyczących roszczeń z tytułu naruszenia zakazu nierównego traktowania w zatrudnieniu z powodu
przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej do innych niż
pracownicy osób wymienionych w ust. 1 stosuje się odpowiednio przepisy art. 18[3d] i art. 18[3e] ustawy z dnia 26 czerwca
1974 r. – Kodeks pracy.
3. Do postępowań w sprawach dotyczących naruszenia zakazu nierównego traktowania w zatrudnieniu z powodu
przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej wobec innych
niż pracownicy osób wymienionych w ust. 1 stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks
postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468 i 473) o postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy. Sądem
właściwym do rozpoznawania tych spraw jest właściwy sąd pracy.
4. Postanowienia umów i innych aktów, na podstawie których inne niż pracownicy osoby wymienione w ust. 1 świadczą
pracę, naruszające zasadę równego traktowania w zatrudnieniu z powodu przynależności do związku zawodowego lub po-
zostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej są nieważne. Zamiast takich postanowień stosuje się odpowiednie
przepisy prawa regulujące stosunek prawny łączący te osoby z pracodawcą, a w razie braku takich przepisów postanowienia
te zastępuje się odpowiednimi postanowieniami niemającymi charakteru dyskryminacyjnego.
Art. 4. Związki zawodowe reprezentują osoby, o których mowa w art. 2 ust. 1 i 3–6, a także bronią ich godności, praw
oraz interesów materialnych i moralnych, zarówno zbiorowych, jak i indywidualnych.
Art. 5. Związki zawodowe mają prawo reprezentowania na forum międzynarodowym interesów osób, o których mowa
w art. 2 ust. 1 i 3–6.
Art. 6. Związki zawodowe współuczestniczą w tworzeniu korzystnych warunków pracy, bytu i wypoczynku.
Art. 7. 1. W zakresie praw i interesów zbiorowych związki zawodowe reprezentują wszystkie osoby, o których mowa
w art. 2 ust. 1 i 3–6, niezależnie od ich przynależności związkowej.
2. W sprawach indywidualnych dotyczących wykonywania pracy zarobkowej związki zawodowe reprezentują prawa
i interesy swoich członków.
3. Na wniosek niezrzeszonej osoby, o której mowa w art. 2 ust. 1 i 3–6, związek zawodowy może podjąć się obrony
jej praw i interesów wobec pracodawcy.
Art. 8. Na zasadach przewidzianych w niniejszej ustawie oraz w ustawach odrębnych związki zawodowe kontrolują
przestrzeganie przepisów dotyczących interesów osób, o których mowa w art. 2 ust. 1 i 3–6, a także interesów rodzin tych osób.
Art. 9. Statuty oraz uchwały związkowe określają swobodnie struktury organizacyjne związków zawodowych. Zobo-
wiązania majątkowe mogą podejmować wyłącznie statutowe organy struktur związkowych posiadających osobowość prawną.
Art. 10. Zasady członkostwa w związku zawodowym oraz sprawowania funkcji związkowych ustalają statuty i uchwały
statutowych organów związkowych.
Art. 11. 1. Związki zawodowe mają prawo tworzyć ogólnokrajowe zrzeszenia (federacje) związków zawodowych.
2. Ogólnokrajowe związki zawodowe i zrzeszenia związków zawodowych mogą tworzyć ogólnokrajowe organizacje
międzyzwiązkowe (konfederacje).
3. Organizacje związkowe, w tym federacje i konfederacje, mają prawo tworzenia i wstępowania do międzynarodo-
wych organizacji związkowych.
Art. 11[1]. 1. Składki członkowskie wnoszone do międzynarodowych organizacji związkowych, reprezentujących interesy
osób wykonujących pracę zarobkową wobec instytucji Unii Europejskiej, przez organizacje związkowe, reprezentatywne
w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego
(Dz. U. z 2018 r. poz. 2232, z późn. zm.2)), zwanej dalej „ustawą o Radzie Dialogu Społecznego”, wchodzące w skład Rady
Dialogu Społecznego, mogą być dofinansowane z budżetu państwa w formie dotacji celowej.
2. Dotacji celowej, o której mowa w ust. 1, udziela – na wniosek organizacji związkowej – minister właściwy do spraw
pracy, na podstawie umowy zawartej z tą organizacją.
2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2020 r. poz. 568 i 2157, z 2021 r. poz. 2445, z 2022 r.
poz. 2666, z 2023 r. poz. 1586 i 1723, z 2025 r. poz. 39 i 1661 oraz z 2026 r. poz. 426.
2026-04-23
Dziennik Ustaw –4– Poz. 549
3. O dofinansowanie składek, o których mowa w ust. 1, może ubiegać się organizacja związkowa, o której mowa
w ust. 1, która na dzień złożenia wniosku jest członkiem międzynarodowej organizacji związkowej od co najmniej 12 miesięcy.
4. Kwota dotacji celowej na dofinansowanie składek z budżetu państwa w danym roku, dla każdej organizacji związ-
kowej, o której mowa w ust. 1, nie może być wyższa niż 300 000 zł i stanowić więcej niż 95 % wysokości tych składek.
5. Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb składania wniosków, o których
mowa w ust. 2, wzór wniosku o udzielenie dotacji oraz niezbędne dokumenty, mając na względzie zapewnienie prawidło-
wości, przejrzystości i efektywności wydatkowania środków publicznych.
Rozdział 2
Tworzenie związków zawodowych
Art. 12. 1. Związek zawodowy powstaje z mocy uchwały o jego utworzeniu, podjętej przez co najmniej 10 osób
uprawnionych do tworzenia związków zawodowych.
2. Osoby, które podjęły uchwałę o utworzeniu związku zawodowego, uchwalają statut i wybierają komitet założycielski
w liczbie od 3 do 7 osób.
Art. 13. Statut związku zawodowego określa w szczególności:
1) nazwę związku;
2) siedzibę związku;
3) terytorialny i podmiotowy zakres działania;
4) cele i zadania związku oraz sposoby i formy ich realizacji;
5) zasady nabywania i utraty członkostwa;
6) prawa i obowiązki członków;
7) strukturę organizacyjną związku ze wskazaniem, które z jednostek organizacyjnych związku mają osobowość prawną;
8) sposób reprezentowania związku oraz osoby upoważnione do zaciągania zobowiązań majątkowych w imieniu związku;
9) organy związku, tryb ich wyboru i odwołania, zakres ich kompetencji oraz okres kadencji;
10) źródła finansowania działalności związku oraz sposób ustanawiania składek członkowskich;
11) zasady uchwalania i zmian statutu;
12) sposób rozwiązania związku i likwidacji jego majątku.
Art. 14. 1. Związek zawodowy podlega obowiązkowi rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym, zwanym dalej
„rejestrem”.
2. Jeżeli komitet założycielski nie złoży w terminie 30 dni od dnia założenia związku wniosku o rejestrację, uchwała
o utworzeniu związku traci moc.
3. Postępowanie w sprawach rejestracji jest wolne od opłat sądowych.
Art. 15. 1. Związek zawodowy oraz jego jednostki organizacyjne wskazane w statucie nabywają osobowość prawną
z dniem zarejestrowania.
2. (uchylony)
Art. 16. Związek zawodowy zawiadamia właściwy sąd o zmianie statutu w terminie 30 dni od dnia podjęcia uchwały
w tym zakresie.
Art. 17. 1. Sąd skreśla związek zawodowy z rejestru, gdy:
1) wskazany w statucie organ podjął uchwałę o rozwiązaniu związku;
2) pracodawca, u którego dotychczas działał związek zawodowy, został wykreślony z właściwego rejestru z powodu jego
likwidacji lub upadłości albo jego przekształcenia organizacyjno-prawnego, uniemożliwiającego kontynuowanie działal-
ności tego związku;
3) liczba członków związku utrzymuje się poniżej 10 przez okres dłuższy niż 3 miesiące.
2. Okoliczności wskazane w ust. 1 sąd stwierdza z urzędu lub na wniosek związku zawodowego.
3. (uchylony)
Art. 18. (uchylony)
2026-04-23
Dziennik Ustaw –5– Poz. 549
Rozdział 3
Uprawnienia związków zawodowych
Art. 19. 1. Organizacja związkowa, reprezentatywna w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego, ma prawo
opiniowania założeń i projektów aktów prawnych w zakresie objętym zadaniami związków zawodowych. Nie dotyczy to
projektu ustawy budżetowej, której opiniowanie regulują odrębne przepisy.
2. Organy władzy i administracji rządowej oraz organy samorządu terytorialnego kierują założenia albo projekty aktów
prawnych, o których mowa w ust. 1, do odpowiednich władz statutowych związku, określając termin przedstawienia opinii
niekrótszy jednak niż 30 dni. Termin ten może zostać skrócony do 21 dni ze względu na ważny interes publiczny. Skrócenie
terminu wymaga szczególnego uzasadnienia. Bieg terminu na przedstawienie opinii liczy się od następnego dnia roboczego,
z wyłączeniem soboty, następującego po dniu przekazania założeń albo projektu wraz z informacją określającą termin przed-
stawienia opinii. Nieprzedstawienie opinii w wyznaczonym terminie uważa się za rezygnację z prawa jej wyrażenia.
2[1]. Założenia albo projekty aktów prawnych, o których mowa w ust. 1, wraz z informacją określającą termin przed-
stawienia opinii, organy władzy i administracji rządowej oraz organy samorządu terytorialnego przekazują na odpowiedni
adres elektroniczny wskazany przez właściwy organ statutowy związku. Opinia związku jest przesyłana na odpowiedni
adres elektroniczny wskazany przez organ władzy lub administracji rządowej albo organ samorządu terytorialnego w infor-
macji określającej termin przedstawienia opinii.
3. W razie odrzucenia w całości lub w części stanowiska związku, właściwy organ administracji rządowej lub samo-
rządu terytorialnego informuje o tym związek na piśmie, podając uzasadnienie swojego stanowiska. W razie rozbieżności
stanowisk związek może przedstawić swoją opinię na posiedzeniu właściwej komisji sejmowej, senackiej lub samorządu
terytorialnego.
4. Związkom zawodowym przysługuje prawo wyrażania publicznie opinii na temat założeń lub projektów, o których
mowa w ust. 1, w środkach masowego przekazu, w tym także w radio i telewizji.
Art. 19[1]. 1. Organizacja związkowa, reprezentatywna w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego, ma prawo
opiniowania dokumentów konsultacyjnych Unii Europejskiej, w szczególności białych ksiąg, zielonych ksiąg i komunika-
tów, oraz projektów aktów prawnych Unii Europejskiej w zakresie spraw objętych zadaniami związków zawodowych.
2. Organy władzy i administracji państwowej kierują dokumenty konsultacyjne Unii Europejskiej oraz projekty aktów
prawnych, o których mowa w ust. 1, do odpowiednich władz statutowych związku, określając termin przedstawienia opinii.
3. Dokumenty konsultacyjne Unii Europejskiej oraz projekty aktów prawnych, o których mowa w ust. 1, organy władzy
i administracji państwowej przekazują na odpowiedni adres elektroniczny, wskazany przez właściwy organ statutowy związku.
Art. 20. 1. Organizacja związkowa, reprezentatywna w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego, ma prawo
występowania z wnioskami o wydanie lub zmianę ustawy albo innego aktu prawnego w zakresie spraw objętych zadaniami
związku zawodowego. Wnioski dotyczące ustaw związek kieruje do posłów lub organów mających prawo inicjatywy ustawo-
dawczej. W przypadku aktów prawnych niższego rzędu wnioski kieruje się do organów uprawnionych do ich wydania.
2. Organ państwowy, do którego został skierowany wniosek, obowiązany jest w terminie 30 dni przedstawić związ-
kowi zawodowemu swoje stanowisko, a w razie negatywnego stanowiska – także jego uzasadnienie.
Art. 21. 1. Na zasadach ustalonych odrębnymi przepisami związkom zawodowym przysługuje prawo prowadzenia
rokowań zbiorowych oraz zawierania układów zbiorowych pracy, a także innych porozumień przewidzianych przepisami
prawa pracy.
2. W gałęziach pracy nieobjętych układami zbiorowymi regulacja warunków pracy i płacy wymaga konsultacji ze
związkami zawodowymi.
3. (uchylony)3)
Art. 22. (uchylony)
Art. 23. 1. Związki zawodowe sprawują kontrolę nad przestrzeganiem prawa pracy oraz uczestniczą, na zasadach okreś-
lonych odrębnymi przepisami, w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
2. Jeżeli w sprawach, o których mowa w ust. 1, zdaniem związku zawodowego postępowanie organu administracji
państwowej i samorządu terytorialnego lub pracodawcy jest niezgodne z prawem lub narusza zasady sprawiedliwości, związek
może wystąpić do właściwego organu z żądaniem spowodowania usunięcia we właściwym trybie stwierdzonej nieprawidło-
wości.
3) Przez art. 42 pkt 1 ustawy z dnia 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz. U. poz. 1661),
która weszła w życie z dniem 13 grudnia 2025 r.
2026-04-23
Dziennik Ustaw –6– Poz. 549
Art. 24. 1. Dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez związki zawodowe służy realizacji ich zadań statu-
towych i nie może być przeznaczony do podziału pomiędzy ich członków.
2. Związki zawodowe korzystają ze zwolnień podatkowych przewidzianych dla stowarzyszeń.
Art. 25. 1. Pracownikowi powołanemu do pełnienia z wyboru funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli z wyboru
wynika obowiązek wykonywania tej funkcji w charakterze pracownika, przysługuje – na wniosek organizacji związkowej –
prawo do urlopu bezpłatnego.
2. Pracownik, w okresie urlopu bezpłatnego, o którym mowa w ust. 1, zachowuje prawo do umundurowania oraz do
korzystania z lokalu mieszkalnego lub innego pomieszczenia mieszkalnego, zajmowanego przed urlopem bezpłatnym, jeżeli
pracodawca jest uprawniony do określania warunków zajmowania przez pracowników takiego lokalu lub pomieszczenia.
3. Pracownikowi, który po upływie urlopu bezpłatnego lub wygaśnięciu mandatu do pełnienia z wyboru funkcji związko-
wej, stawi się do pracy w terminie przewidzianym w art. 74 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, okres urlopu
bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
4. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, tryb udzielania urlopu bezpłatnego, o którym mowa w ust. 1, oraz
sposób postępowania w przypadku wygaśnięcia mandatu do pełnienia z wyboru funkcji związkowej przez pracownika
korzystającego z urlopu bezpłatnego, mając na względzie niwelowanie ujemnych następstw wynikających z pełnienia funkcji
związkowej przez pracownika, a także zabezpieczenie potrzeb pracodawcy.
5. Pracownik ma prawo do zwolnienia od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia na czas niezbędny
do wykonania doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli czynność ta nie może
być wykonana w czasie wolnym od pracy.
6. Inna niż pracownik osoba wykonująca pracę zarobkową ma prawo do zwolnienia od pracy zawodowej na czas nie-
zbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z jej funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli czynność ta nie
może być wykonana w czasie wolnym od pracy. Osoba ta zachowuje prawo do wynagrodzenia, chyba że przepisy szczególne
stanowią inaczej.
7. Umowa zawarta między pracodawcą a inną niż pracownik osobą wykonującą pracę zarobkową, w której określono
termin wykonania pracy, nie ulega przedłużeniu o czas zwolnienia od pracy, o którym mowa w ust. 6.
8. W układzie zbiorowym pracy można określić limity czasu zwolnień od pracy zawodowej na czas niezbędny do
wykonania doraźnej czynności wynikającej z funkcji związkowej osób wykonujących pracę zarobkową.
Art. 25[1]. 1. Uprawnienia zakładowej organizacji związkowej przysługują organizacji zrzeszającej co najmniej 10 człon-
ków będących:
1) pracownikami u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji lub
2) innymi niż pracownicy osobami wykonującymi pracę zarobkową, które świadczą pracę przez co najmniej 6 miesięcy
na rzecz pracodawcy objętego działaniem tej organizacji.
2. Organizacja, o której mowa w ust. 1, przedstawia pracodawcy, co 6 miesięcy – według stanu na dzień 30 czerwca
i 31 grudnia – w terminie do 10. dnia miesiąca następującego po tym okresie, informację o liczbie członków, o których
mowa w ust. 1, z zastrzeżeniem ust. 3.
3. Organizacja wskazana w ust. 1, która została utworzona w ciągu 6-miesięcznego okresu sprawozdawczego, przedstawia
pracodawcy pierwszą informację o liczbie członków – według stanu na dzień złożenia informacji – w terminie 2 miesięcy
od dnia utworzenia organizacji związkowej. Przedstawienie informacji w terminie określonym w zdaniu poprzednim nie wyłącza
obowiązku złożenia przez tę organizację informacji w terminie, o którym mowa w ust. 2.
4. Informacja, o której mowa w ust. 2 lub 3, jest udostępniana przez pracodawcę do wglądu innej działającej u niego
organizacji związkowej na pisemny wniosek tej organizacji.
5. Jeżeli osoba wykonująca pracę zarobkową należy do więcej niż jednej zakładowej organizacji związkowej u danego
pracodawcy, przy ustalaniu liczby członków zrzeszonych w organizacji związkowej, o której mowa w ust. 1, osoba ta może
być uwzględniona tylko jako członek jednej wskazanej przez siebie zakładowej organizacji związkowej.
6. Organizacji, która nie wypełniła w terminie obowiązków, o których mowa w ust. 2 lub 3, nie przysługują uprawnienia
zakładowej organizacji związkowej do czasu wykonania tych obowiązków.
2026-04-23
Dziennik Ustaw –7– Poz. 549
7. Pracodawca lub działająca u niego organizacja związkowa może zgłosić pisemne zastrzeżenie co do liczebności
danej zakładowej organizacji związkowej w terminie 30 dni od dnia przedstawienia przez tę organizację informacji, o której
mowa w ust. 2 lub 3.
8. W przypadku, o którym mowa w ust. 7, zakładowa organizacja związkowa, wobec której zostało zgłoszone zastrzeże-
nie, występuje do sądu rejonowego – sądu pracy właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy z wnioskiem o ustalenie liczby
członków na ostatni dzień danego półrocza. Zakładowa organizacja związkowa może również z własnej inicjatywy wystąpić
z wnioskiem o ustalenie liczby członków. Sąd wydaje w tej sprawie orzeczenie w terminie 60 dni od dnia złożenia wniosku,
w trybie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.
9. Organizacji związkowej, która w terminie 30 dni od dnia zgłoszenia zastrzeżenia nie wystąpiła do sądu, nie przysługują
uprawnienia zakładowej organizacji związkowej do czasu wykonania tego obowiązku.
10. W postępowaniu sądowym do przetwarzania danych ujawniających przynależność związkową osób wykonujących
pracę zarobkową jest upoważniony wyłącznie sąd oraz osoby działające w imieniu zakładowej organizacji związkowej,
która złożyła wniosek o ustalenie liczby jej członków.
11. Przy ustalaniu uprawnień organizacji związkowej bierze się pod uwagę odpowiednio liczbę jej członków podaną
w informacji, o której mowa w ust. 2 lub 3, albo liczbę tych członków ustaloną przez sąd w trybie określonym w ust. 8.
Zmiany stanu liczbowego, które nastąpią w ciągu 6-miesięcznego okresu sprawozdawczego, pozostają bez wpływu na te
uprawnienia.
12. Jeżeli uprzednio zgłoszone przez pracodawcę lub zakładową organizację związkową, o której mowa w ust. 7,
zastrzeżenie co do liczebności danej zakładowej organizacji związkowej okazało się bezpodstawne, ponowne zgłoszenie
przez te podmioty zastrzeżenia co do liczebności tej samej organizacji związkowej może nastąpić niewcześniej niż po upływie
roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie ustalenia liczby członków tej organizacji.
Rozdział 3a
Reprezentatywna organizacja związkowa
Art. 25[2]. 1. Reprezentatywną ponadzakładową organizacją związkową jest ponadzakładowa organizacja związkowa:
1) reprezentatywna w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego lub
2) zrzeszająca co najmniej 15 % ogółu osób wykonujących pracę zarobkową objętych zakresem działania statutu, nie-
mniej jednak niż 10 000 osób wykonujących pracę zarobkową, lub
3) zrzeszająca największą liczbę osób wykonujących pracę zarobkową, dla których ma być zawarty określony ponad-
zakładowy układ zbiorowy pracy.
2. Ponadzakładowa organizacja związkowa, o której mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, występuje do Sądu Okręgowego w War-
szawie z wnioskiem o stwierdzenie reprezentatywności, zawierającym informację o liczbie jej członków, który wydaje w tej
sprawie orzeczenie w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku, w trybie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. –
Kodeks postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.
3. W przypadku stwierdzenia reprezentatywności ogólnokrajowej organizacji międzyzwiązkowej (konfederacji)
z mocy prawa stają się reprezentatywne, wchodzące w jej skład, ogólnokrajowe związki zawodowe i zrzeszenia (federacje)
związków zawodowych.
Art. 25[3]. 1. Reprezentatywną zakładową organizacją związkową jest zakładowa organizacja związkowa:
1) będąca jednostką organizacyjną albo organizacją członkowską ponadzakładowej organizacji związkowej uznanej za
reprezentatywną w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego, zrzeszająca co najmniej 8 % osób wykonują-
cych pracę zarobkową zatrudnionych u pracodawcy lub
2) zrzeszająca co najmniej 15 % osób wykonujących pracę zarobkową zatrudnionych u pracodawcy.
2. Jeżeli żadna z zakładowych organizacji związkowych nie spełnia wymogów, o których mowa w ust. 1, reprezentatywną
zakładową organizacją związkową jest organizacja zrzeszająca największą liczbę osób wykonujących pracę zarobkową
zatrudnionych u pracodawcy.
3. Jeżeli u pracodawcy działa więcej niż jedna organizacja związkowa reprezentatywna w rozumieniu ust. 1 pkt 1,
wchodząca w skład tego samego zrzeszenia (federacji) związków zawodowych lub ogólnokrajowej organizacji między-
związkowej (konfederacji), organizacje te wyłaniają wspólną reprezentację w sprawach dotyczących zbiorowych praw
i interesów osób wykonujących pracę zarobkową.
2026-04-23
Dziennik Ustaw –8– Poz. 549
4. W przypadku niewyłonienia wspólnej reprezentacji, o której mowa w ust. 3, reprezentatywną zakładową organizacją
związkową jest organizacja zrzeszająca największą spośród nich liczbę osób wykonujących pracę zarobkową zatrudnionych
u pracodawcy lub organizacja spełniająca kryterium reprezentatywności, o którym mowa w ust. 1 pkt 2.
5. Utrata przymiotu reprezentatywności w sprawach dotyczących zbiorowych praw i interesów osób wykonujących
pracę zarobkową pozostaje bez wpływu na pozostałe uprawnienia reprezentatywnych zakładowych organizacji związko-
wych i posiadanie przymiotu reprezentatywności w pozostałych sprawach.
6. Przy ustalaniu liczby osób wykonujących pracę zarobkową zrzeszonych w zakładowej organizacji związkowej,
o której mowa w ust. 1 lub 2, uwzględnia się wyłącznie osoby wykonujące pracę zarobkową należące do tej organizacji
przez okres co najmniej 6 miesięcy przed przystąpieniem do rokowań lub uzgodnień.
7. Przy ustalaniu liczby osób wykonujących pracę zarobkową zatrudnionych u pracodawcy, od której liczy się procent
wskazany w ust. 1 pkt 1 lub 2, lub przy ustalaniu największej liczby osób wykonujących pracę zarobkową zatrudnionych
u pracodawcy, o której mowa w ust. 2, uwzględnia się wyłącznie osoby wykonujące pracę zarobkową zatrudnione u praco-
dawcy przez okres co najmniej 6 miesięcy przed rozpoczęciem rokowań lub uzgodnień.
8. W celu stwierdzenia reprezentatywności stosuje się odpowiednio przepisy art. 25 [1] ust. 2–12.
Rozdział 4
Zakładowa organizacja związkowa
Art. 26. Do zakresu działania zakładowej organizacji związkowej należy w szczególności:
1) zajmowanie stanowiska w indywidualnych sprawach pracowniczych w zakresie unormowanym w przepisach prawa
pracy oraz w indywidualnych sprawach osób wykonujących pracę zarobkową w zakresie związanym z wykonywaniem
tej pracy;
2) zajmowanie stanowiska wobec pracodawcy lub organu samorządu załogi w sprawach dotyczących zbiorowych intere-
sów i praw osób wykonujących pracę zarobkową;
3) sprawowanie kontroli nad przestrzeganiem w zakładzie pracy przepisów prawa pracy, a w szczególności przepisów
oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;
4) kierowanie działalnością społecznej inspekcji pracy i współdziałanie z państwową inspekcją pracy;
5) zajmowanie się warunkami życia emerytów i rencistów.
Art. 26[1]. 1. W razie przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia
26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, dotychczasowy i nowy pracodawca w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca
1974 r. – Kodeks pracy są obowiązani do poinformowania na piśmie działających u każdego z nich zakładowych organizacji
związkowych o przewidywanym terminie tego przejścia, jego przyczynach, prawnych, ekonomicznych oraz socjalnych
skutkach dla swoich pracowników, a także zamierzonych działaniach dotyczących warunków zatrudnienia tych pracowni-
ków, w szczególności warunków pracy, płacy i przekwalifikowania.
2. Informacje, o których mowa w ust. 1, dotychczasowy i nowy pracodawca w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia
26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy są obowiązani przekazać co najmniej na 30 dni przed przewidywanym terminem przejścia
zakładu pracy lub jego części.
3. Jeżeli dotychczasowy lub nowy pracodawca w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
zamierza podjąć działania dotyczące warunków zatrudnienia pracowników, jest obowiązany do podjęcia negocjacji z zakła-
dowymi organizacjami związkowymi w celu zawarcia porozumienia w tym zakresie, w terminie niedłuższym niż 30 dni od
dnia przekazania informacji o tych działaniach.
4. Porozumienie, o którym mowa w ust. 3, zawierają wszystkie zakładowe organizacje związkowe, które prowadziły
negocjacje nad tym porozumieniem. Jeżeli nie jest możliwe uzgodnienie treści porozumienia ze wszystkimi zakładowymi
organizacjami związkowymi, pracodawca w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy uzgadnia
treść porozumienia z uczestniczącymi w negocjacjach reprezentatywnymi w rozumieniu art. 25[3] ust. 1 lub 2 zakładowymi
organizacjami związkowymi, z których każda zrzesza co najmniej 5 % pracowników zatrudnionych u pracodawcy w rozu-
mieniu art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
5. W razie niezawarcia porozumienia w terminie, o którym mowa w ust. 3, z powodu niemożności uzgodnienia jego
treści przez pracodawcę w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy z zakładowymi organizacjami
związkowymi albo z uczestniczącymi w negocjacjach reprezentatywnymi w rozumieniu art. 25 [3] ust. 1 lub 2 zakładowymi
organizacjami związkowymi zrzeszającymi pracowników, pracodawca w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. –
Kodeks pracy samodzielnie podejmuje działania w sprawach dotyczących warunków zatrudnienia pracowników, uwzględ-
niając ustalenia dokonane z zakładowymi organizacjami związkowymi w toku negocjacji nad zawarciem porozumienia.
2026-04-23
Dziennik Ustaw –9– Poz. 549
6. Przepisy ust. 3–5 nie mają zastosowania, jeżeli tryb dokonania działań dotyczących warunków zatrudnienia pracow-
ników, jakie zamierza podjąć pracodawca w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, określają
odrębne przepisy.
7.4) Informacja o porozumieniu, o którym mowa w ust. 3, podlega wpisowi do Krajowej Ewidencji Układów Zbioro-
wych Pracy na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach
zbiorowych (Dz. U. poz. 1661).
Art. 27. 1. Ustalanie zasad wykorzystania zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, w tym podział środków z tego
funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności, ustala pracodawca w regulaminie uzgodnionym z zakładową organi-
zacją związkową.
2. Przyznawanie świadczeń z funduszu, o którym mowa w ust. 1, jest dokonywane w uzgodnieniu z zakładową orga-
nizacją związkową.
3. Regulaminy nagród i premiowania są ustalane i zmieniane w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową; dotyczy
to również zasad podziału środków na wynagrodzenia dla pracowników zatrudnionych w jednostkach sektora finansów
publicznych.
4. (uchylony)
Art. 28. 1. Pracodawca jest obowiązany udzielić na wniosek zakładowej organizacji związkowej informacji niezbęd-
nych do prowadzenia działalności związkowej, w szczególności informacji dotyczących:
1) warunków pracy i zasad wynagradzania;
2) działalności i sytuacji ekonomicznej pracodawcy związanych z zatrudnieniem oraz przewidywanych w tym zakresie
zmian;
3) stanu, struktury i przewidywanych zmian zatrudnienia oraz działań mających na celu utrzymanie poziomu zatrudnienia;
4) działań, które mogą powodować istotne zmiany w organizacji pracy lub podstawach zatrudnienia.
2. Pracodawca udziela zakładowej organizacji związkowej informacji, o których mowa w ust. 1, w terminie 30 dni od
dnia otrzymania wniosku.
Art. 28[1].5) 1. Pracodawca zapewnia dostęp do zakładu pracy lub innego miejsca wyznaczonego przez pracodawcę do
wykonywania pracy osobom niezatrudnionym przez tego pracodawcę, działającym w celu podjęcia rokowań nad zakłado-
wym układem zbiorowym pracy, podjęcia przygotowań do rokowań lub w celu dokonania okresowych ocen przestrzegania
obowiązującego układu.
2. Osoby, o których mowa w ust. 1, są przedstawicielami:
1) zakładowej organizacji związkowej, która swoim działaniem obejmuje tego pracodawcę;
2) związku zawodowego, którego członkami są osoby wykonujące pracę zarobkową na rzecz tego pracodawcy.
3. Osoby korzystające z prawa dostępu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przestrzegać wewnętrznych przepisów
obowiązujących u danego pracodawcy. Korzystanie z prawa dostępu nie może powodować utrudnień w należytym wyko-
nywaniu pracy.
4. Z prawa dostępu w tym samym czasie może korzystać niewięcej niż 5 osób, o których mowa w ust. 2.
Art. 29. 1. W razie uzasadnionego podejrzenia, że w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę
do wykonywania pracy zarobkowej występuje zagrożenie dla życia lub zdrowia osób, o których mowa w art. 2 ust. 1 i 4[1]–6,
zakładowa organizacja związkowa może wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o przeprowadzenie odpowiednich badań,
zawiadamiając o tym równocześnie właściwego okręgowego inspektora pracy. Pracodawca jest obowiązany w terminie
14 dni od dnia otrzymania wniosku zawiadomić zakładową organizację związkową o swoim stanowisku. W razie przepro-
wadzenia badań, pracodawca niezwłocznie, niepóźniej niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wyników badań, udostępnia
te wyniki każdej działającej u niego zakładowej organizacji związkowej wraz z informacją o sposobie i terminie usunięcia
stwierdzonego zagrożenia.
2. Zawiadomienie zakładowej organizacji związkowej o odrzuceniu wniosku, o którym mowa w ust. 1, lub niezajęcie
przez pracodawcę stanowiska wobec tego wniosku w terminie 14 dni od dnia jego złożenia upoważnia zakładową organi-
zację związkową do przeprowadzenia niezbędnych badań na koszt pracodawcy. O zamiarze podjęcia badań, ich zakresie
oraz przewidywanych kosztach zakładowa organizacja związkowa zawiadamia pracodawcę na piśmie z co najmniej 14-dniowym
wyprzedzeniem.
4) Dodany przez art. 42 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 3.
5)
Dodany przez art. 42 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 3.
2026-04-23
Dziennik Ustaw – 10 – Poz. 549
3. Pracodawca może w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2, zwrócić się do
właściwego okręgowego inspektora pracy o ustalenie celowości zamierzonych badań lub ich niezbędnego zakresu. Przepro-
wadzenie badań wbrew stanowisku inspektora pracy zwalnia pracodawcę z obowiązku pokrycia kosztów tych badań.
Art. 30. 1. Jeżeli u pracodawcy działa więcej niż jedna zakładowa organizacja związkowa, każda z nich broni praw
i reprezentuje interesy swoich członków.
2. Osoba wykonująca pracę zarobkową niezrzeszona w związku zawodowym ma prawo do obrony swoich praw na
zasadach dotyczących osób wykonujących pracę zarobkową będących członkami związku, jeżeli wybrana przez nią zakła-
dowa organizacja związkowa wyrazi zgodę na obronę jej praw.
3. W indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę w rozu-
mieniu art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy do współdziałania z zakładową organizacją związkową,
przed podjęciem działania, pracodawca w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, jest obowiązany
zwrócić się do tej organizacji o informację o pracowniku korzystającym z jej obrony, zgodnie z ust. 1 i 2. Nieudzielenie tej
informacji w terminie 5 dni od dnia otrzymania przez zakładową organizację związkową wniosku zwalnia pracodawcę w rozu-
mieniu art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy z obowiązku współdziałania z zakładową organizacją związkową
w sprawach dotyczących tego pracownika.
4. W sprawach dotyczących zbiorowych praw i interesów osób wykonujących pracę zarobkową zakładowe organizacje
związkowe mogą tworzyć wspólną reprezentację związkową.
5. W sprawach wymagających zawarcia porozumienia lub uzgodnienia stanowiska z zakładowymi organizacjami
związkowymi organizacje te przedstawiają wspólnie uzgodnione stanowisko. Sposób ustalania i przedstawiania tego stano-
wiska przez wyłonioną do tych spraw wspólną reprezentację związkową określa porozumienie zawarte przez organizacje
związkowe.
6. Jeżeli w sprawie ustalenia:
1) regulaminu wynagradzania,
2) regulaminów nagród i premiowania,
3) regulaminu zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,
4) planu urlopów lub regulaminu pracy,
5) okresu rozliczeniowego, o którym mowa w art. 135 § 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy,
6) wykazu prac, o którym mowa w art. 151 [7] § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy,
7) indywidualnego rozkładu czasu pracy, o którym mowa w art. 8 ust. 2–4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie
pracy kierowców (Dz. U. z 2026 r. poz. 477)
– organizacje związkowe albo reprezentatywne organizacje związkowe w rozumieniu art. 25 [3] ust. 1 lub 2, z których każda
zrzesza co najmniej 5 % pracowników zatrudnionych u pracodawcy, nie przedstawią wspólnie uzgodnionego stanowiska
w terminie 30 dni od dnia przekazania im przez pracodawcę tego dokumentu, decyzje w sprawie jego ustalenia podejmuje
pracodawca, po rozpatrzeniu odrębnych stanowisk organizacji związkowych.
7. Przepis ust. 6 stosuje się odpowiednio, jeżeli u pracodawcy działa jedna reprezentatywna zakładowa organizacja
związkowa zrzeszająca co najmniej 5 % pracowników zatrudnionych u pracodawcy.
Art. 31. 1. Prawo do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji
związkowej przysługuje:
1) częściowo jednej osobie wykonującej pracę zarobkową w miesięcznym wymiarze godzin równym liczbie członków
zatrudnionych przez pracodawcę, jeżeli ich liczba jest mniejsza od 150;
2) jednej osobie wykonującej pracę zarobkową, jeżeli związek liczy od 150 do 500 członków zatrudnionych przez praco-
dawcę;
3) dwóm osobom wykonującym pracę zarobkową, jeżeli związek liczy od 501 do 1000 członków zatrudnionych przez
pracodawcę;
4) trzem osobom wykonującym pracę zarobkową, jeżeli związek liczy od 1001 do 2000 członków zatrudnionych przez
pracodawcę;
5) kolejnej osobie wykonującej pracę zarobkową za każdy rozpoczęty nowy tysiąc, jeżeli zakładowa organizacja związ-
kowa liczy ponad 2000 członków zatrudnionych przez pracodawcę;
6) w niepełnym wymiarze godzin i wtedy może ono być udzielane większej liczbie osób wykonujących pracę zarobkową,
zgodnie z zasadami określonymi w pkt 1–5.
2026-04-23
Dziennik Ustaw – 11 – Poz. 549
2. Osobie wykonującej pracę zarobkową w okresie zwolnienia od pracy, o którym mowa w ust. 1, przysługują:
1) uprawnienia lub świadczenia osoby wykonującej pracę zarobkową;
2) prawo do wynagrodzenia lub świadczenia pieniężnego, o ile zarząd zakładowej organizacji związkowej wystąpił z takim
wnioskiem.
2[1]. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, tryb udzielenia i korzystania ze zwolnienia od pracy, o którym
mowa w ust. 1, przysługującego osobie wykonującej pracę zarobkową, sposób ustalenia wysokości wynagrodzenia albo
świadczenia pieniężnego przysługującego osobie w okresie zwolnienia od pracy oraz wynikających z tego tytułu uprawnień
i świadczeń, mając na względzie niwelowanie ujemnych następstw wykonywania czynności w zarządzie zakładowej orga-
nizacji związkowej oraz charakter stosunku łączącego osobę zwolnioną od pracy z pracodawcą, a także zabezpieczenie
potrzeb pracodawcy.
3. Pracownik ma prawo do zwolnienia od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia na czas nie-
zbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji związkowej, jeżeli czynność ta nie może być wykonana
w czasie wolnym od pracy.
4. Inna niż pracownik osoba wykonująca pracę zarobkową ma prawo do zwolnienia od pracy na czas niezbędny do
wykonania doraźnej czynności wynikającej z jej funkcji związkowej, jeżeli czynność ta nie może być wykonana w czasie
wolnym od pracy. Osoba ta zachowuje prawo do wynagrodzenia, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
5. Umowa zawarta między pracodawcą a inną niż pracownik osobą wykonującą pracę zarobkową, w której określono
termin wykonania pracy, nie ulega przedłużeniu o czas zwolnienia od pracy, o którym mowa w ust. 4.
Art. 32. 1. Pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może:
1) wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku prawnego ze wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub z inną osobą
wykonującą pracę zarobkową będącą członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnioną do reprezen-
towania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach
z zakresu prawa pracy,
2) zmienić jednostronnie warunków pracy lub wynagrodzenia na niekorzyść osoby wykonującej pracę zarobkową, o której
mowa w pkt 1
– z wyjątkiem przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także jeżeli dopuszczają to przepisy odrębne.
1[1]. Termin na wyrażenie zgody lub odmowę wyrażenia zgody przez zarząd zakładowej organizacji związkowej
wynosi:
1) 14 dni roboczych liczonych od dnia złożenia przez pracodawcę pisemnego zawiadomienia o zamiarze wypowiedzenia
lub jednostronnej zmiany stosunku prawnego, o których mowa w ust. 1 pkt 1 albo 2, z podaniem przyczyny uzasadnia-
jącej wypowiedzenie lub jednostronną zmianę stosunku prawnego;
2) 7 dni roboczych liczonych od dnia złożenia przez pracodawcę pisemnego zawiadomienia o zamiarze rozwiązania sto-
sunku prawnego, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, z podaniem przyczyny uzasadniającej rozwiązanie stosunku prawnego.
1[2]. Bezskuteczny upływ terminów, o których mowa w ust. 1 [1], jest równoznaczny z wyrażeniem zgody przez zarząd
zakładowej organizacji związkowej.
1[3]. W przypadku naruszenia przez pracodawcę warunków, o których mowa w ust. 1, innej niż pracownik osobie
wykonującej pracę zarobkową przysługuje, niezależnie od wielkości poniesionej szkody, rekompensata w wysokości równej
6-miesięcznemu wynagrodzeniu przysługującemu tej osobie w ostatnim okresie zatrudnienia, a jeżeli wynagrodzenie tej
osoby nie jest wypłacane w okresach miesięcznych – w wysokości równej 6-krotności przeciętnego wynagrodzenia
miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego
w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, na podstawie art. 5 ust. 7 ustawy z dnia 4 marca 1994 r.
o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288 oraz z 2026 r. poz. 25). Osoba ta może dochodzić
odszkodowania lub zadośćuczynienia przenoszącego wysokość rekompensaty.
1[4]. Przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia, o którym mowa w ust. 1 [3], bierze się pod uwagę przeciętne miesięczne
wynagrodzenie z okresu 6 miesięcy poprzedzających dzień rozwiązania, wypowiedzenia lub jednostronnej zmiany stosunku
prawnego, a jeżeli inna niż pracownik osoba wykonująca pracę zarobkową świadczyła pracę przez okres krótszy niż 6 mie-
sięcy – przeciętne miesięczne wynagrodzenie z całego okresu jej zatrudnienia.
2. Ochrona, o której mowa w ust. 1, przysługuje przez okres określony uchwałą zarządu, a po jego upływie – dodat-
kowo przez czas odpowiadający połowie okresu określonego uchwałą, niedłużej jednak niż rok po jego upływie.
3. Zarząd zakładowej organizacji związkowej, reprezentatywnej w rozumieniu art. 25 [3] ust. 1 lub 2, wskazuje praco-
dawcy osoby podlegające ochronie przewidzianej w ust. 1, w liczbie niewiększej niż liczba osób stanowiących kadrę kierow-
niczą u pracodawcy albo w liczbie ustalonej zgodnie z ust. 4.
2026-04-23
Dziennik Ustaw – 12 – Poz. 549
4. Zarząd zakładowej organizacji związkowej, reprezentatywnej w rozumieniu art. 25 [3] ust. 1 lub 2, zrzeszającej
do 20 członków zatrudnionych przez pracodawcę ma prawo wskazać pracodawcy 2 osoby wykonujące pracę zarobkową
podlegające ochronie przewidzianej w ust. 1, a jeżeli organizacja zrzesza więcej niż 20 członków zatrudnionych przez praco-
dawcę ma prawo wskazać, jako podlegające tej ochronie, 2 osoby wykonujące pracę zarobkową oraz dodatkowo:
1) po jednej osobie wykonującej pracę zarobkową na każde rozpoczęte 10 członków tej organizacji zatrudnionych przez
pracodawcę, w przedziale od 21 do 50 tych członków;
2) po jednej osobie wykonującej pracę zarobkową na każde rozpoczęte 20 członków tej organizacji zatrudnionych przez
pracodawcę, w przedziale od 51 do 150 tych członków;
3) po jednej osobie wykonującej pracę zarobkową na każde rozpoczęte 30 członków tej organizacji zatrudnionych przez
pracodawcę, w przedziale od 151 do 300 tych członków;
4) po jednej osobie wykonującej pracę zarobkową na każde rozpoczęte 40 członków tej organizacji zatrudnionych przez
pracodawcę, w przedziale od 301 do 500 tych członków;
5) po jednej osobie wykonującej pracę zarobkową na każde rozpoczęte 50 członków tej organizacji zatrudnionych przez
pracodawcę, w przedziale powyżej 500 tych członków.
5. Osobami stanowiącymi kadrę kierowniczą, o których mowa w ust. 3, są kierujący jednoosobowo zakładem pracy
i ich zastępcy albo osoby wchodzące w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy, a także inne osoby
wyznaczone do dokonywania za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy.
6. Ochrona przewidziana w ust. 1, w zakładowej organizacji związkowej innej niż wymieniona w ust. 3 i 4, przysługuje
jednej osobie wykonującej pracę zarobkową wskazanej uchwałą zarządu tej organizacji.
7. Ochrona przewidziana w ust. 1 przysługuje, przez okres 6 miesięcy od dnia utworzenia komitetu założycielskiego
zakładowej organizacji związkowej, niewięcej niż trzem osobom wykonującym pracę zarobkową wskazanym uchwałą
komitetu założycielskiego.
8. W przypadku gdy właściwy organ nie dokona wskazania, o którym mowa w ust. 3, 4, 6 albo 7, ochrona przewidziana
w ust. 1 przysługuje – w okresie do dokonania wskazania – odpowiednio przewodniczącemu zakładowej organizacji związ-
kowej bądź przewodniczącemu komitetu założycielskiego.
9. Ochrona przewidziana w ust. 1 przysługuje osobie wykonującej pracę zarobkową pełniącej z wyboru funkcję związ-
kową poza zakładową organizacją związkową, korzystającej u pracodawcy z urlopu bezpłatnego lub ze zwolnienia z obo-
wiązku świadczenia pracy. Ochrona przysługuje w okresie tego urlopu lub zwolnienia oraz przez rok po upływie tego okresu.
Zgodę, o której mowa w ust. 1, wyraża właściwy statutowo organ organizacji związkowej, w której dana osoba pełni albo
pełniła tę funkcję.
9[1]. Pracodawca powiadamia na piśmie zarząd zakładowej organizacji związkowej o liczbie osób stanowiących kadrę
kierowniczą, o których mowa w ust. 5. Powiadomienie następuje w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisemnego wniosku
zarządu zakładowej organizacji związkowej.
9[2]. Zarząd zakładowej organizacji związkowej lub komitet założycielski zakładowej organizacji związkowej wskazują
pracodawcy na piśmie osoby, których stosunek prawny podlega ochronie, o której mowa w ust. 1, poprzez podanie imienia
i nazwiska tych osób, a także czasu trwania ochrony. Zmiany we wskazaniu są dokonywane przez zarząd lub komitet zało-
życielski zakładowej organizacji związkowej na piśmie w terminie 7 dni od dnia zaistnienia zmiany.
10. (uchylony)
Art. 33. 1. Pracodawca, na warunkach określonych w układzie zbiorowym pracy lub umowie, jest obowiązany udo-
stępnić zakładowej organizacji związkowej pomieszczenia i urządzenia techniczne niezbędne do wykonywania działalności
związkowej u pracodawcy.
2. Zakładowej organizacji związkowej oraz pracodawcy przysługuje prawo wystąpienia do sądu pracy z roszczeniem
wynikającym z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, o której mowa w ust. 1.
3. Jeżeli warunki udostępniania organizacji związkowej pomieszczeń i urządzeń technicznych określają postanowienia
układu zbiorowego pracy, prawo wystąpienia z roszczeniem, o którym mowa w ust. 2, przysługuje pracodawcy lub każdej
z organizacji związkowych, której postanowienia te dotyczą.
4. Do postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 2 i 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania
cywilnego o postępowaniu z zakresu prawa pracy.
2026-04-23
Dziennik Ustaw – 13 – Poz. 549
Art. 33[1]. 1. Pracodawca, na pisemny wniosek zakładowej organizacji związkowej i za pisemną zgodą osoby wyko-
nującej pracę zarobkową, jest obowiązany pobierać z wynagrodzenia tej osoby składkę związkową w zadeklarowanej przez
nią wysokości.
2. Pracodawca jest obowiązany niezwłocznie przekazywać kwoty pobranych składek związkowych na rachunek ban-
kowy lub rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej wskazany przez zakładową organizację związkową.
Art. 34. 1. Przepisy art. 25[1]–33[1] stosuje się do międzyzakładowej organizacji związkowej obejmującej swoim działa-
niem pracodawcę, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 34[1] i 34[2].
2. Przy ustalaniu liczby członków, o której mowa w art. 25[1] ust. 1, oraz prawa do zwolnienia z obowiązku świadczenia
pracy, o którym mowa w art. 31 ust. 1, uwzględnia się liczbę członków międzyzakładowej organizacji związkowej zatrud-
nionych u wszystkich pracodawców objętych działaniem tej organizacji.
Art. 34[1]. 1. Pracodawcy objęci działaniem międzyzakładowej organizacji związkowej ponoszą koszty, w tym koszty
wynagrodzeń i składek na ubezpieczenia społeczne, związane z zatrudnianiem osoby wykonującej pracę zarobkową zwol-
nionej:
1) z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie międzyzakładowej organizacji związkowej – na podsta-
wie art. 31 ust. 1 w związku z art. 34 ust. 2,
2) od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia – na podstawie art. 31 ust. 3 lub od pracy z zachowaniem
prawa do wynagrodzenia – na podstawie art. 31 ust. 4
– odpowiednio do udziału liczby członków tej organizacji zatrudnionych u danego pracodawcy w łącznej liczbie członków
tej organizacji zatrudnionych u wszystkich pracodawców objętych działaniem tej organizacji – w przeliczeniu na pełny
wymiar czasu pracy.
2. Zarząd międzyzakładowej organizacji związkowej przedstawia pracodawcy, który zwolni osobę lub osoby wykonu-
jące pracę zarobkową z obowiązku świadczenia pracy, od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia lub
od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, informacje o liczbie członków tej organizacji zatrudnionych u wszystkich
pracodawców objętych działaniem tej organizacji oraz u każdego z tych pracodawców – w przeliczeniu na pełny wymiar
czasu pracy, według stanu na ostatni dzień miesiąca.
3. Zarząd międzyzakładowej organizacji związkowej przedstawia informacje, o których mowa w ust. 2, w terminie do
10. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło zwolnienie osoby lub osób wykonujących pracę zarobkową
z obowiązku świadczenia pracy, od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia lub od pracy z zachowaniem
prawa do wynagrodzenia.
4. Na potrzeby przeliczenia, o którym mowa w ust. 1 i 2, w przypadku innych niż pracownicy osób wykonujących
pracę zarobkową będących członkami międzyzakładowej organizacji związkowej przyjmuje się, że osoby te są zatrudnione
w pełnym wymiarze czasu pracy.
5. Sposób i tryb ponoszenia kosztów, o których mowa w ust. 1, określa każdy pracodawca, który zwolni osobę lub
osoby wykonujące pracę zarobkową z obowiązku świadczenia pracy lub od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do
wynagrodzenia, w zakresie dotyczącym kosztów związanych z zatrudnianiem tej osoby lub tych osób wykonujących pracę
zarobkową.
Art. 34[2]. 1. Zarząd międzyzakładowej organizacji związkowej, która co najmniej u jednego pracodawcy objętego jej
działaniem zrzesza osoby wykonujące pracę zarobkową w liczbie wymaganej do uzyskania statusu organizacji reprezenta-
tywnej w rozumieniu art. 25[3] ust. 1 lub 2, może wskazać osoby wykonujące pracę zarobkową podlegające ochronie prze-
widzianej w art. 32 ust. 1:
1) w liczbie ustalonej zgodnie z art. 32 ust. 3 albo 4 lub
2) w liczbie ustalonej zgodnie z art. 32 ust. 3 albo 4 u jednego pracodawcy wskazanego przez tę organizację spośród
pracodawców objętych jej działaniem, u którego ta organizacja zrzesza osoby wykonujące pracę zarobkową w liczbie
wymaganej do uzyskania statusu organizacji reprezentatywnej w rozumieniu art. 25[3] ust. 1 lub 2, powiększonej o liczbę
pozostałych pracodawców objętych działaniem tej organizacji, u których jest zatrudnionych co najmniej 10 osób wyko-
nujących pracę zarobkową będących jej członkami.
2. Jeżeli międzyzakładowa organizacja związkowa u żadnego pracodawcy objętego jej działaniem nie zrzesza liczby
osób wykonujących pracę zarobkową wymaganej do uzyskania statusu organizacji reprezentatywnej w rozumieniu art. 25[3]
ust. 1 lub 2, liczba osób wykonujących pracę zarobkową podlegających ochronie przewidzianej w art. 32 ust. 1 nie może
być większa od liczby pracodawców objętych działaniem tej organizacji, którzy zatrudniają co najmniej 10 osób wykonują-
cych pracę zarobkową będących jej członkami.
2026-04-23
Dziennik Ustaw – 14 – Poz. 549
Rozdział 5
Odpowiedzialność za naruszenie przepisów ustawy
Art. 35. 1. Kto w związku z zajmowanym stanowiskiem lub pełnioną funkcją:
1) przeszkadza w utworzeniu zgodnie z prawem organizacji związkowej,
2) utrudnia wykonywanie działalności związkowej prowadzonej zgodnie z przepisami ustawy,
3) dyskryminuje, wbrew zakazowi, o którym mowa w art. 3 ust. 1, z powodu przynależności do związku zawodowego,
pozostawania poza związkiem zawodowym lub wykonywania funkcji związkowej,
4) nie dopełnia w terminie obowiązku informacyjnego, o którym mowa w art. 26 [1] ust. 1,
5) nie dopełnia w terminie obowiązku podjęcia negocjacji z zakładowymi organizacjami związkowymi, o którym mowa
w art. 26[1] ust. 3,
6) nie dopełnia obowiązku pobrania z wynagrodzenia danej osoby składki związkowej w zadeklarowanej przez tę osobę
wysokości lub obowiązku niezwłocznego przekazania kwoty pobranych składek związkowych, o których mowa w art. 33[1],
na rachunek bankowy lub rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej wskazany przez zakładową
organizację związkową,
7) nie dopełnia obowiązku ponoszenia kosztów, o którym mowa w art. 34 [1] ust. 1, w odpowiedniej proporcji wskazanej
w art. 34[1] ust. 1 z uwzględnieniem art. 34[1] ust. 4,
8)6) nie zapewnia dostępu do zakładu pracy lub innego miejsca wyznaczonego przez pracodawcę do wykonywania czyn-
ności osobom, o którym mowa w art. 28[1],
9)6) nie przestrzega wewnętrznych przepisów obowiązujących u danego pracodawcy podczas wykonywania czynności,
o których mowa w art. 28[1]
– podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
2. (utracił moc)7)
2[1]. Kto w związku z pełnioną funkcją związkową:
1) wbrew obowiązkowi nie zawiadamia w terminie właściwego sądu o zmianie statutu, o której mowa w art. 16,
2) niezgodnie z przepisem art. 24 ust. 1, przeznacza dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez związek
zawodowy na cele niesłużące realizacji zadań statutowych związku lub dzieli go pomiędzy członków związku,
3) w celu uzyskania uprawnień zakładowej organizacji związkowej, reprezentatywnej zakładowej organizacji związkowej,
międzyzakładowej organizacji związkowej lub reprezentatywnej ponadzakładowej organizacji związkowej w infor-
macji, o której mowa w art. 25[1] ust. 2 lub 3 lub w art. 34[1] ust. 2 lub we wniosku, o którym mowa w art. 25[2] ust. 2,
podaje lub na podstawie art. 34[2] ust. 1 wskazuje liczbę członków organizacji związkowej wyższą niż wynikająca ze
stanu faktycznego
– podlega grzywnie.
3. Odpowiedzialność za kierowanie nielegalnym strajkiem określa ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych.
Art. 36. 1. Sąd rejestrowy w razie stwierdzenia, że organ związku zawodowego prowadzi działalność niezgodną z prawem,
wyznacza termin co najmniej 14 dni na dostosowanie działalności tego organu do obowiązującego prawa. Postępowanie
wszczyna się na wniosek właściwego prokuratora okręgowego.
2. W razie bezskutecznego upływu terminu przewidzianego w ust. 1, sąd rejestrowy może:
1) orzec grzywnę wobec poszczególnych członków organu związkowego w wysokości określonej w art. 163 § 1 Kodeksu
postępowania cywilnego;
2) wyznaczyć władzom związku termin przeprowadzenia nowych wyborów do organu związku wymienionego w ust. 1,
pod rygorem zawieszenia działalności tego organu.
3. Jeżeli środki określone w ust. 2 okażą się bezskuteczne, sąd rejestrowy, na wniosek Ministra Sprawiedliwości, orzeka
o skreśleniu związku zawodowego z rejestru. Od tego orzeczenia przysługuje apelacja.
4. (uchylony)
6) Dodany przez art. 42 pkt 4 ustawy, o której mowa w odnośniku 3.
7)
Z dniem 26 maja 2008 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 maja 2008 r. sygn. akt P 50/07 (Dz. U. poz. 562).
2026-04-23
Dziennik Ustaw – 15 – Poz. 549
5. Związek zawodowy skreślony prawomocnym orzeczeniem z rejestru w myśl ust. 3 jest obowiązany niezwłocznie
zaprzestać swej działalności, a w terminie najpóźniej trzech miesięcy od uprawomocnienia się tego orzeczenia dokonać
swojej likwidacji w sposób przewidziany w statucie.
Rozdział 6
Przepisy szczególne
Art. 37. Spory między związkami zawodowymi a pracodawcami i ich organizacjami dotyczące interesów osób wyko-
nujących pracę zarobkową rozwiązywane są na zasadach określonych w ustawie z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu
sporów zbiorowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 437).
Art. 38. Przepisy ustawy dotyczące związków zawodowych stosuje się odpowiednio do organizacji związkowych,
o których mowa w art. 11 ust. 1 i 2, z wyłączeniem przepisu art. 12 ust. 1 w części dotyczącej liczby założycieli związku,
a w części dotyczącej liczby członków związku przepisu art. 17 ust. 1 pkt 3.
Art. 39. (uchylony)
Rozdział 7
Zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe i końcowe
Art. 40–45. (pominięte)
Art. 46. Rejestracja organizacji związkowych dokonana przed dniem wejścia w życie ustawy zachowuje moc prawną.
Art. 47. (pominięty)
Art. 48. 1. Traci moc ustawa z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1985 r. poz. 277, z 1988 r.
poz. 84, z 1989 r. poz. 105 oraz z 1990 r. poz. 179).
2. Do czasu wydania rozporządzenia Rady Ministrów, o którym mowa w art. 39 ust. 5 niniejszej ustawy, pozostają
w mocy przepisy wydane na podstawie art. 58 ustawy wymienionej w ust. 1.
Art. 49. Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia8).
8)
Ustawa została ogłoszona w dniu 26 czerwca 1991 r.
2026-04-23