B2B / KONTROLA / ODPOWIEDZIALNOŚĆ

Faktura od agencji pracy: kiedy nie chroni odbiorcy usługi

Autor: Marek Zieliński
25 września 2026 r.

Ilustracja do artykułu: Faktura od agencji pracy: kiedy nie chroni odbiorcy usługi.

Najważniejsze ustalenie

Faktura potwierdza żądanie zapłaty i dokumentuje transakcję. Nie legalizuje modelu zatrudnienia i nie zastępuje dowodu wykonania usługi. Jeżeli opis faktury, liczba osób, liczba godzin, zakres usługi albo rola agencji nie odpowiadają rzeczywistości, ryzyko przechodzi także na odbiorcę dokumentu.

Zarząd zakładu nie może ograniczyć kontroli do sprawdzenia NIP, numeru rachunku i formalnej poprawności pliku. Musi wiedzieć, co przedsiębiorstwo rzeczywiście kupiło.

Cztery kategorie, których nie wolno mieszać

Kategoria	Przykład	Główny skutek
błąd formalny	brak elementu technicznego, mimo rzeczywistej usługi	korekta dokumentu, nie zawsze utrata prawa do odliczenia
kwota niezgodna z rzeczywistością	faktura obejmuje 1000 godzin, a potwierdzono 800	brak odliczenia w części nierzeczywistej, korekta kosztu i podatku
czynność niedokonana	faktura opisuje nadzór lub usługę, której nie wykonano	art. 88 ust. 3a ustawy o VAT, możliwe KKS i KK po spełnieniu znamion
czynność pozorna	dokument ma stworzyć obraz usługi odmiennej od rzeczywistych zdarzeń	skutki cywilne, podatkowe i dowodowe zależne od ustalonego celu i faktów

Słowo „pusta faktura” jest używane potocznie. W analizie prawnej trzeba dokładnie wskazać, czy czynności w ogóle nie było, czy wykonano tylko część, czy błędny jest opis, ilość, cena albo podmiot.

VAT po stronie odbiorcy

Ustawa o VAT: art. 86, 88 i 108

Art. 88 ust. 3a ustawy o VAT wyłącza prawo do odliczenia między innymi w zakresie, w jakim faktura stwierdza czynności niedokonane, podaje kwoty niezgodne z rzeczywistością albo potwierdza czynności objęte art. 58 lub 83 Kodeksu cywilnego.

Odbiorca może więc utracić odliczenie nawet wtedy, gdy sam nie wystawił faktury. Do tego mogą dojść odsetki i, po spełnieniu warunków ustawowych, dodatkowe zobowiązanie podatkowe. Rzetelność dostawcy nie zwalnia nabywcy z badania tego, czy usługa rzeczywiście trafiła do przedsiębiorstwa.

Art. 108 ustawy o VAT obciąża wystawcę obowiązkiem zapłaty podatku wykazanego na fakturze. Nie oznacza to jednak, że odbiorca automatycznie zachowuje prawo do odliczenia. Oba skutki mogą wystąpić równolegle po różnych stronach transakcji.

Odpowiedzialność karno-skarbowa

Art. 62 § 2 Kodeksu karnego skarbowego obejmuje wystawienie nierzetelnej faktury lub rachunku oraz posługiwanie się takim dokumentem. Odpowiedzialność nie zatrzymuje się więc na agencji. Po stronie zakładu trzeba ustalić, kto wiedział o rozbieżności i kto użył faktury w księgach lub rozliczeniu podatkowym.

Art. 9 § 3 KKS pozwala przypisać odpowiedzialność osobie, która na podstawie prawa, decyzji, umowy albo faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, osoby prawnej. Może to być członek zarządu, dyrektor finansowy, główna księgowa albo inna osoba faktycznie zarządzająca obszarem.

Odpowiedzialność z Kodeksu karnego

Kodeks karny rozróżnia podrobienie lub przerobienie faktury od faktury autentycznej, która poświadcza nieprawdę w okolicznościach istotnych podatkowo. Art. 270a dotyczy fałszu materialnego. Art. 271a dotyczy poświadczenia nieprawdy przy łącznej należności przekraczającej 200 000 zł. Przy wartościach przekraczających 5 000 000 zł oraz 10 000 000 zł ustawa przewiduje znacznie surowsze typy.

Przekroczenie progu nie oznacza winy. Organ nadal musi wykazać nieprawdę, znaczenie podatkowe, wystawienie albo użycie dokumentu oraz stronę podmiotową konkretnej osoby.

Skala 6000 zł brutto na osobę

Przy fakturze 6000 zł brutto miesięcznie na osobę miesięczny strumień wygląda następująco:

Liczba osób	Faktury brutto	VAT zawarty w kwocie brutto
50	300 000,00 zł	56 097,56 zł
200	1 200 000,00 zł	224 390,24 zł
1000	6 000 000,00 zł	1 121 951,22 zł
4500	27 000 000,00 zł	5 048 780,49 zł

Tabela nie pokazuje należnego podatku ani szkody. Pokazuje wartość dokumentów wymagających zbadania. Przy 50 osobach miesięczna należność przekracza 200 000 zł. Przy 1000 osobach przekracza 5 000 000 zł, a przy 4500 osobach przekracza 10 000 000 zł. Te liczby są progami analizy, nie prognozą wyroku.

Co powinno znaleźć się w teczce każdej faktury

Ustawa o VAT: art. 86, 88 i 108

umowa i zamówienie wskazujące konkretny rezultat;
imienna albo procesowa ewidencja wykonania;
protokół odbioru podpisany przez osobę, która rzeczywiście zweryfikowała usługę;
rozliczenie reklamacji, braków i odpowiedzialności dostawcy;
potwierdzenie statusu agencji, jeżeli model tego wymaga;
wskazanie osoby, która zatwierdziła opis, ilość, cenę i VAT;
dowód reakcji na każdą rozbieżność.

Jeżeli jedynym załącznikiem jest tabela godzin sporządzona przez zakład, a agencja nie zarządza personelem i nie odpowiada za rezultat, faktura może ujawniać, że kupowano dostęp do ludzi, a nie opisaną usługę.

Granica wynikająca z prawa Unii Europejskiej

Sama nieważność lub pozorność w rozumieniu prawa cywilnego nie wystarcza do odmowy odliczenia VAT. TSUE w wyroku C-114/22 z 25 maja 2023 r. wymaga oceny rzeczywistego wykonania transakcji i przesłanek wynikających z prawa UE. Gdy transakcja została dokonana, istotne jest wykazanie oszustwa VAT lub nadużycia prawa. Dlatego wadliwe zatrudnienie, opis faktury i prawo do odliczenia wymagają odrębnych ustaleń.

Wina i rola konkretnej osoby

Kodeks karny skarbowy: przepisy i zmiany

Ocena podatkowa nie zastępuje ustaleń karnych. Zwrot „powinien był wiedzieć” używany przy ocenie odliczenia VAT nie wystarcza sam w sobie do wykazania umyślności. Zgodnie z art. 4 KKS nieumyślność jest karalna tylko wtedy, gdy kodeks tak stanowi. Dla czynów z art. 56 § 1, art. 61 § 1 i art. 62 § 2 należy ustalić wymaganą umyślność, a nie tylko niedochowanie staranności.

Kierownictwo pracodawcy użytkownika jest dopuszczalne w legalnej pracy tymczasowej. Nie jest samo w sobie dowodem pozorności. Wynika to z art. 2 ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych.

Źródła urzędowe i przepisy

Materiał nie przesądza kwalifikacji konkretnej faktury.