B2B / KONTROLA / ODPOWIEDZIALNOŚĆ

Odpowiedzialność z Kodeksu karnego skarbowego

Autor: Marek Zieliński
25 września 2026 r.

Przedsiębiorca rozmawia z doradczynią przy dokumentach.
Ilustracja do artykułu: Odpowiedzialność z Kodeksu karnego skarbowego.

Najważniejsze ustalenie

W Kodeksie karnym skarbowym nie odpowiada abstrakcyjny „zarząd”. Odpowiada konkretna osoba, której można przypisać działanie lub zaniechanie, zamiar albo nieumyślność w granicach danego przepisu oraz związek z deklaracją, księgą lub fakturą.

Problem dla członków zarządu polega na tym, że odpowiedzialność nie zależy wyłącznie od podpisu. Art. 9 § 3 KKS obejmuje osobę, która na podstawie prawa, decyzji, umowy albo faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, osoby prawnej.

Kto może zostać objęty postępowaniem

W zależności od podziału obowiązków mogą to być:

  • członek zarządu odpowiedzialny za finanse lub operacje;
  • prezes faktycznie zatwierdzający model;
  • dyrektor finansowy;
  • główna księgowa;
  • pełnomocnik podpisujący deklaracje;
  • dyrektor HR albo operacyjny, jeżeli jego decyzje tworzyły dane podatkowe;
  • osoba faktycznie zarządzająca mimo braku formalnej funkcji.

Samo zajmowanie stanowiska nie wystarcza do skazania. Organ musi ustalić zakres kompetencji, wiedzę, dostęp do informacji, możliwość przeciwdziałania i udział w konkretnych czynnościach.

Cztery główne przepisy

Przepis Zachowanie Podstawowe zagrożenie
art. 56 § 1 KKS nieprawda lub zatajenie prawdy w deklaracji, narażające podatek na uszczuplenie do 720 stawek dziennych, pozbawienie wolności albo obie kary
art. 61 § 1 KKS nierzetelne prowadzenie księgi do 240 stawek dziennych
art. 62 § 1 KKS wystawienie faktury lub rachunku w sposób wadliwy do 180 stawek dziennych
art. 62 § 2 KKS nierzetelna faktura lub posługiwanie się nią do 720 stawek dziennych, pozbawienie wolności nie krótsze niż rok albo obie kary

Art. 62 § 2a przewiduje łagodniejszy wariant wartościowy, gdy kwota podatku nie przekracza małej wartości. W każdej sprawie trzeba sprawdzić aktualne brzmienie przepisu, wartość podatku i sposób połączenia dokumentów.

Grzywna nie jest stałą kwotą

Kodeks karny skarbowy: przepisy i zmiany

KKS posługuje się stawkami dziennymi. Co do zasady grzywna wynosi od 10 do 720 stawek. W 2026 r. jedna stawka mieści się między 160,20 zł a 64 080 zł. Sąd ustala ją z uwzględnieniem dochodów, majątku, warunków osobistych i możliwości zarobkowych sprawcy.

Matematyczna górna granica 720 maksymalnych stawek wynosi 46 137 600 zł. Nie jest to prognoza kary. Pokazuje jedynie, że odpowiedzialności KKS nie można sprowadzić do mandatu o z góry znanej wysokości.

Dlaczego skala zmienia ryzyko

Duża skala nie zastępuje znamion czynu, ale szybko przekracza progi wartości. Przy 4500 osobach i fakturze 6000 zł brutto miesięcznie na osobę strumień VAT zawartego w fakturach wynosi około 5,05 mln zł miesięcznie. To przekracza próg wielkiej wartości w KKS wynoszący w 2026 r. 4,806 mln zł.

Nie oznacza to, że 5,05 mln zł jest uszczupleniem. Trzeba ustalić, jaka część faktur była nierzetelna, jaki podatek wykorzystano i czy dokumenty mogą być objęte jednym czynem. Skala sprawia jednak, że nawet częściowa nieprawidłowość może mieć znaczenie kwalifikujące.

Spółka również ponosi konsekwencje

Art. 24 KKS pozwala nałożyć na podmiot, który odniósł albo mógł odnieść korzyść z przestępstwa skarbowego swojego zastępcy, odpowiedzialność posiłkową za grzywnę. Możliwy jest również zwrot korzyści.

Równolegle spółka może odpowiadać za zaległość podatkową, odsetki, dodatkowe zobowiązanie VAT, koszty postępowania i korekty. Odpowiedzialność spółki nie zastępuje odpowiedzialności osoby fizycznej.

Jak powstaje dowód wiedzy

Wiedza rzadko wynika z jednego dokumentu. Budują ją:

  • wiadomości o braku nadzoru agencji;
  • reklamacje wskazujące, że faktura nie odpowiada wykonaniu;
  • opinia prawna albo raport audytu;
  • powtarzalne wyjątki zatwierdzane ręcznie;
  • decyzja o kontynuacji po otrzymaniu ostrzeżenia;
  • polecenie zmiany opisów dokumentów bez zmiany praktyki;
  • brak reakcji osoby, która miała kompetencję zatrzymania rozliczenia.

Pierwszy błąd może być nieumyślny. Dziesiąta faktura po pisemnym ostrzeżeniu jest oceniana w innym kontekście dowodowym.

Obrona zaczyna się przed kontrolą

Kancelaria powinna sporządzić osobną kartę dla każdej osoby potencjalnie odpowiedzialnej. Karta obejmuje okres funkcji, zakres obowiązków, pełnomocnictwa, dostęp do systemów, ostrzeżenia, decyzje oraz realną możliwość przeciwdziałania.

Nie należy tworzyć wspólnej narracji „zarząd nie wiedział”. Jeżeli członkowie zarządu mieli różne role, wspólne wyjaśnienie może zaszkodzić wszystkim. Odpowiedzialność KKS jest indywidualna.

Wina i rola konkretnej osoby

Kodeks karny skarbowy: przepisy i zmiany

Ocena podatkowa nie zastępuje ustaleń karnych. Zwrot „powinien był wiedzieć” używany przy ocenie odliczenia VAT nie wystarcza sam w sobie do wykazania umyślności. Zgodnie z art. 4 KKS nieumyślność jest karalna tylko wtedy, gdy kodeks tak stanowi. Dla czynów z art. 56 § 1, art. 61 § 1 i art. 62 § 2 należy ustalić wymaganą umyślność, a nie tylko niedochowanie staranności.

Źródła urzędowe i przepisy

Wskazane kary są granicami ustawowymi, nie prognozą rozstrzygnięcia.

Czytaj także w tym cyklu