Nierzetelna faktura od dostawcy: czego przedsiębiorcę uczą sprawy opisane przez KAS i CBA?
Komunikaty organów o postępowaniach dotyczących faktur pokazują, dlaczego firma powinna umieć wykazać rzeczywistą treść zakupionej usługi. Nie stanowią jednak dowodu winy wszystkich uczestników danej branży. Wnioski dla przedsiębiorcy należy wyprowadzać z opisanego mechanizmu i przepisów, z zachowaniem rozróżnienia między podejrzeniem, zarzutem a prawomocnym skazaniem.
Co wynika z komunikatów organów
Centralne Biuro Antykorupcyjne w komunikacie z 29 września 2026 r. opisało kolejne zatrzymania w postępowaniu podatkowym dotyczącym faktur. Wśród wymienionych działalności znalazła się gastronomia. Dokument opisuje ustalenia i zarzuty organów, nie prawomocny wyrok wobec wszystkich wskazanych osób. Nie jest też informacją o skutkach kontroli PIP. Komunikat CBA[1].
Izba Administracji Skarbowej we Wrocławiu w lutym 2026 r. informowała o sprawie faktur o wartości blisko 28 mln zł i kolejnych osobach z zarzutami. Wartość faktur należy odróżnić od kwoty podatku, szkody i korzyści majątkowej. Posługiwanie się tymi liczbami zamiennie prowadzi do błędnych wniosków. Komunikat IAS we Wrocławiu[2].
Dla uczciwego przedsiębiorcy praktyczna lekcja jest konkretna: warto zachować dowody tego, co kupiono i co wykonano, zamiast ograniczać kontrolę do poprawności numeru faktury.
Trzy sytuacje wymagające rozróżnienia
Pierwsza to usługa, której w ogóle nie wykonano. Druga to usługa wykonana, lecz opisana niezgodnie z rzeczywistością, na przykład co do kwoty albo stron. Trzecia to rzeczywista transakcja, której kwalifikacja prawna jest sporna. W każdej sytuacji zakres potrzebnych ustaleń jest inny.
Art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a–b ustawy o podatku od towarów i usług[3] odnosi się do czynności niedokonanych oraz kwot niezgodnych z rzeczywistością. Przepis wskazuje również zakres odmowy odliczenia: część dotyczącą takich czynności lub pozycji. Nie należy zastępować analizy każdej transakcji ogólnym stwierdzeniem, że „cała współpraca jest nieważna”.
Prawo Unii wymaga dokładnej oceny
W wyroku z 25 maja 2023 r., C-114/22, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zakwestionował automatyczną odmowę odliczenia opartą wyłącznie na cywilnoprawnej pozorności i nieważności. Trzeba zbadać przesłanki wynikające z prawa VAT. Rzeczywiście fikcyjne nabycie nie daje prawa do odliczenia, natomiast przy dokonanej transakcji znaczenie mają między innymi oszustwo i nadużycie prawa. TSUE, C-114/22, uzasadnienie i sentencja[4].
To argument za badaniem faktów. Nie oznacza prawa do odliczenia z dowolnego dokumentu ani zwolnienia nabywcy z oceny okoliczności transakcji. Dla przedsiębiorcy korzystne jest precyzyjne wskazanie, dlaczego rzeczywista usługa i jej podatkowe rozliczenie spełniają wymagania, zamiast poprzestawania na samej nazwie umowy.
KKS wymaga ustalenia zachowania człowieka
Art. 62 Kodeksu karnego skarbowego[5] reguluje między innymi nierzetelne wystawienie faktury i posługiwanie się nią. Odpowiedzialność nie wynika automatycznie z tego, że kontrahent został zatrzymany. Należy wykazać przesłanki odnoszące się do konkretnej osoby, w tym wymaganą umyślność oraz winę. Art. 1, 4 i 9 KKS[6].
Także Krajowa Administracja Skarbowa wyjaśnia, że odpowiedzialność karna skarbowa wymaga spełnienia znamion czynu i przypisania winy. Ustaleń dowodowych nie zastępuje nagłówek komunikatu prasowego. KAS: sprawy karne skarbowe[7].
Jak powinna wyglądać weryfikacja dostawcy usług
Firma powinna znać przedmiot zamówienia, sposób realizacji i osobę odpowiedzialną po stronie dostawcy. Dokumenty powinny pozwalać powiązać usługę z efektem gospodarczym: wydarzeniem, projektem, obsłużonym procesem albo okresem świadczenia. Niezgodności ceny, zakresu lub danych wymagają wyjaśnienia przed ujęciem dokumentu.
Przykładowo restauracja otrzymuje fakturę za obsługę wydarzenia. Potwierdzenie rezerwacji, zakres zamówienia, raport wykonania i korespondencja dotycząca odbioru mogą pokazać rzeczywistą usługę. Jeżeli wydarzenie odwołano, trzeba ustalić, czy faktura dotyczy wykonania, gotowości, opłaty za rezygnację czy czegoś innego. To treść transakcji wyznacza dalszą analizę.
Czy sama płatność dowodzi wykonania? Nie. Potwierdza przekazanie środków, które należy powiązać z podstawą gospodarczą.
Czy komunikat organu można cytować jako wyrok? Nie. Trzeba zachować status informacji i etap postępowania.
Jaki jest cel kontroli wewnętrznej? Wykrycie niezgodności na czas oraz zachowanie dowodów rzeczywistych, prawidłowo rozliczonych transakcji.