B2B / KONTROLA / ODPOWIEDZIALNOŚĆ

Odpowiedzialność członków zarządu: ryzyka z KK, KKS i zaległości spółki

Autor: Marek Zieliński
25 września 2026 r.

Ilustracja do artykułu: Odpowiedzialność członków zarządu: ryzyka z KK, KKS i zaległości spółki.

Najważniejsze ustalenie

Członek zarządu nie odpowiada karnie tylko dlatego, że spółka korzystała z agencji pracy albo przegrała kontrolę. Odpowiedzialność powstaje po wykazaniu znamion konkretnego czynu: obowiązku, działania lub zaniechania, winy, skutku i związku przyczynowego.

Ryzyko staje się realne, gdy zarząd wie, że model nie odpowiada dokumentom, a mimo to zatwierdza kolejne faktury, deklaracje i wypłaty albo nie wykonuje obowiązku nadzoru.

Pięć niezależnych warstw odpowiedzialności

Warstwa	Podstawa	Co trzeba wykazać
prawa pracownicze	art. 218 § 1a KK	złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika
szkoda spółki	art. 296 KK	obowiązek zajmowania się sprawami, nadużycie lub niedopełnienie, szkoda i związek
faktury	art. 270a, 271a, 277a KK	fałsz lub nieprawda, użycie, wartość i wina
podatki	KKS	konkretny czyn, rola z art. 9 § 3 i strona podmiotowa
zaległości spółki	art. 116 Ordynacji	bezskuteczna egzekucja i brak przesłanki uwalniającej

Tych reżimów nie wolno łączyć w jedno hasło „odpowiada zarząd”. Każdy ma inny przedmiot ochrony i inny materiał dowodowy.

Art. 218 § 1a Kodeksu karnego

Kodeks karny: art. 218 i 296

Przepis dotyczy osoby wykonującej czynności w sprawach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, która złośliwie lub uporczywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego. Zagrożenie obejmuje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat.

Jednorazowy błąd kwalifikacyjny nie wystarcza. Znaczenie mają czas, liczba osób, powtarzalność, reakcja na wyrok, decyzję lub audyt oraz to, czy zarząd świadomie kontynuował naruszenie.

Art. 296 Kodeksu karnego

Kodeks karny: art. 218 i 296

Osoba zobowiązana do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą spółki może odpowiadać za nadużycie uprawnień albo niedopełnienie obowiązku, które wyrządza znaczną szkodę majątkową.

Wariant	Próg lub warunek	Zagrożenie
art. 296 § 1	szkoda ponad 200 000 zł	od 3 miesięcy do 5 lat
art. 296 § 1a	bezpośrednie niebezpieczeństwo znacznej szkody	do 3 lat
art. 296 § 2	działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej	od 6 miesięcy do 8 lat
art. 296 § 3	szkoda ponad 1 000 000 zł	od roku do 10 lat
art. 296 § 4	nieumyślne wyrządzenie szkody z § 1 lub 3	do 3 lat

Przy szkodach przekraczających 5 mln zł lub 10 mln zł może znaleźć zastosowanie art. 306b KK i znacznie surowsze zagrożenia. Nadal trzeba wykazać rzeczywistą szkodę spółki, a nie tylko sumę faktur lub decyzji organów.

Przestępstwa fakturowe

Ustawa o VAT: art. 86, 88 i 108

Art. 270a KK dotyczy podrobienia lub przerobienia faktury. Art. 271a KK dotyczy faktury autentycznej, ale poświadczającej nieprawdę w okolicznościach istotnych podatkowo, gdy łączna należność przekracza 200 000 zł. Przepisy obejmują także użycie dokumentu.

Przy wartości ponad 5 mln zł zagrożenie w typach kwalifikowanych może wynosić od 3 do 20 lat, a przy ponad 10 mln zł art. 277a przewiduje od 5 do 25 lat. Są to ustawowe granice dla szczególnych przypadków. Sama duża faktura nie dowodzi poświadczenia nieprawdy ani zamiaru.

Odpowiedzialność całym majątkiem

Art. 116 Ordynacji podatkowej może przenieść na członka zarządu odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki kapitałowej, gdy egzekucja z jej majątku okaże się bezskuteczna, a członek zarządu nie wykaże ustawowej przesłanki uwalniającej. Art. 31 ustawy systemowej stosuje te reguły odpowiednio do należności składkowych.

To nie jest kara. Zakres czasowy wyznacza art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej: co do zasady chodzi o zobowiązania, których termin płatności upływał podczas pełnienia funkcji, z uwzględnieniem szczególnych kategorii zaległości wskazanych w tym przepisie. Odpowiedzialność może objąć także byłego członka zarządu.

Najważniejsza jest chronologia wiedzy

Moment	Pytanie do zarządu
wybór agencji	jakie sprawdzenie przeprowadzono
uruchomienie modelu	kto zatwierdził strukturę i przepływ dokumentów
pierwsza faktura	kto potwierdził zgodność opisu z usługą
pierwszy sygnał	kto otrzymał ostrzeżenie i co zrobił
audyt lub opinia	czy wstrzymano ryzykowne elementy
kolejna deklaracja	kto dopuścił dalsze użycie dokumentu
kontrola	czy zabezpieczono dowody bez zmian wstecznych

Im później zarząd reaguje, tym trudniej bronić tezy o nieświadomym błędzie.

Jak ograniczyć ryzyko osobiste

Nie wystarczy uchwała napisana po fakcie. Potrzebny jest rzeczywisty system:

przypisanie odpowiedzialności i progów akceptacji;
niezależna weryfikacja agencji;
cykliczny test zgodności praktyki z umową;
obowiązek eskalacji rozbieżności;
zatrzymanie płatności spornej części faktury;
udokumentowana decyzja zarządu po otrzymaniu ostrzeżenia;
plan korekt i naprawy bez fałszowania historii.

Wina i rola konkretnej osoby

Kodeks karny skarbowy: przepisy i zmiany

Ocena podatkowa nie zastępuje ustaleń karnych. Zwrot „powinien był wiedzieć” używany przy ocenie odliczenia VAT nie wystarcza sam w sobie do wykazania umyślności. Zgodnie z art. 4 KKS nieumyślność jest karalna tylko wtedy, gdy kodeks tak stanowi. Dla czynów z art. 56 § 1, art. 61 § 1 i art. 62 § 2 należy ustalić wymaganą umyślność, a nie tylko niedochowanie staranności.

Źródła urzędowe i przepisy

Odpowiedzialność karna zawsze wymaga indywidualnego przypisania.